I
£CS-M06
m
ii
PSALMORUM
-©AVIDIS
^araph^fis Poetica,
AUCTOR E
G. BUCHANANO,
Cum Notis Philologicis Nathanis C hy- t km i &c Et Ecfhrafi Alexamdri Julii in loca Paraphrafeos difficiliora.
Ad finem adjiciuntur Annotationes Th.omje Ruddimanni.
EDINBURGL
Excudebat GULIELMUS ADAMl
Proftant venates a£ttd Joanem Paton Biblio- poiam in area Parliament. et Davidem Ran- dolphum, in Vico Canonicorum, vulgo the , Canongate. Anno Domini MDCCXXV. j
A D
Jvl a r i a m, lllujlrifsima m Scotoriun Renwm
Georgii Buchanani
EPIGRAMMA.
NYmpha, Caledonu qut nunc feliciicr ora Miffa per innumeres fceptra tueris avos ; Oua fortem antevenis meritis, virtutibus annvs>
Sexum animis, mcrum nobilitate genus : 'Accipe ( fed facilis) cultu dotiata Latino
Carmina,fatidici ncbile regis opus. llla cjuidem, Cjrrha pncul &* Fermejftde l)'mphaf
'B/.ne fub ArcT-oi fidere natapoli : Jfon tamen. av.fus eram male nitum exponere fostum*
jST* mihi d.fpliceant cjua placuere tihi. 2sam qmd ab ingenio dornini fperare nequibant^
pehebuxi gsnio forfttan Ma tuo.
Ibld. v. 97, Qttam • cecidereffiSei^
Pf. XIX. v. J. IrnAvienUt gens f^Krfi*, A^K^Wen*tm j
In librum Pfalmoram
ANNOTATIONES
THOMiE RUDDIMANNI,
— — —
Pf. I. ver. 8. £~\ V&ty n°n Editio And. Harti 16" 1 5, Quem \J non, male ; hsc enim ad arbevem referri oitendit, practer a^.a, proximo verlu vox {prcdiga.]
Pf. II. v. 28. De callereBi'] Lond. 16S6, de calle reBo. ?{. V. v. 21. At tuafretus~\ Prima editio And. Harti, Ad tua* Pf. VII. v. 9« Si ««w index~\ Edit. Argent. fecunda And. Harr. Elzev. 1628, Janfon. 1^40, Wetften. 16S7, Si verus ju- deXy repugnante metro.
Pf. IX. v. 10. Ccnverfus trepida terga dedit* fugaj Qui- dam forte legendum malint trepid& fug& : lta enim Qvid» Met. V. 322.
-CunBof^ue dedijfe Terga fuga — ia*.
Et Met. XIII. S79. 'Terga fuga dederat converfa Sym&tbius heros. A Buchanano farnen ftat Virgilius Geo. iv, 85.
Aut hos verfa fuga viBor dare terga fubegit. Et jEneid.-XII. 462. —_».—— Verfique vkijfim. ~?ulverulenta fuga Rniuli dani tergaper agres. ?f. X. v. 37. Et occupatos multinodis nexibus, 7$aff& involutos ativahit. Ita omnibus libris difpungitur hoc di- ftichon : mihi vefo fententias hic ordo videtur, Attrahit occupa- tos invohitos multimdis nexibus naffei cjuo pacto cum naffa hic non dandi fed gignendi cafu iit poiirum, incifum pofr, nexibus de- lendum arbitror. Vide Julii Ecphrafin.
Pf. XII. v. 3. Nudajzdes hominum fugit eommercia.~\ Omnf- bus libris virgula poft Ifldes} interjicitur : male mea fenten- tia. Vide Julii Ecp h.
Pf. XVII. v. 41 . Facinufque pttrant Mwtihus ahfem . 1 i. t. ut re.Te Julius mreraretatur, facinus futurum animo admittunty quod mihi ahfenti parant : five, ut aliis verbis idem efferam, Tot infidia capiti meo firuunt, tam fixum immotumque eorum ammo fpdnt mei prrdendi cenfilmmy ut quxm mihi cadem mohuntury non- dum hcet re verx verattvm^ menle tam^^^ cogiiatictie pracipiunty tamdue tfu^.fi jam perp trxre fbi videantur. Simili fignra utitur Sntius, de etjuis e caiceribus ad curfum emitti ardentibus, lib. VI. $9*. I
— ..— — Ftffff lumina furvimi, Ora fonant morfu^ fpumifque Qfi ftwuine ferrnm Tfritur, imvulfi necjueunt obfifieve pofies, Claufiraque^ compreJf& transfumat anhelitus ira : Sttre ade.i mfe^um efty pereur^. vefiigia wille Ante fu?amy abfentemque ferit gravh ungttla campum*
i. e, J*m videhvninr currere in (tadio, in <guo nondum eraa?» Sic Val. JFlaccus lib. III. 587.
l\\py velut refwri c/uem ce-ntipit improha Ma#?a "Lancei, fannuineus vafio leo murmure fertury Trrnnit Qf* abfentem vacuis fuh dentibus hofiem.
Nec multum abludit illud Virg. JEneid. iv. f 5.
-„-.. lllum ahfens abfentem nuditque videtqffes
Et no'ter Mifcel. III. 22. Vnam inouieta follicitudtne
T<? fpectat ahfevtem
Ex hifce exemplis abunda liquere arbitror fatis venufte aC ^oetice dici v-ftrare facinus abfensy atque adeo praeter rationem «os facer^, qui, fincerum f quod dicitur "* vas incruftare cupi- entes, ?liam adje£Hvo abfens, praRter vocem ficinus, focant qui»runt : dum alii fnliret e ftmeriore ftrophe minus impiorum fiuic revoont, alii vero vocem ahrens e lua q nfi fede revulfam eu i {e^uenre proximo verfu vore rleo] copulandam volunt : utri^ue, me judire, Miterprer*tionem, & m fe meptam, atque ab ,'fimo nm auftorum ufu & Bucha^ni mente juxta alienam
°f XVIII v. »9. Sicitcum jurw ] And. Hait. anno 16*15. £• eircum fulw% malt.
IM
Ibld. v. 97. Qjiam cecidere ^S§eM Wpre. (H Pf. XIX. v. 1. hiament^s gens f^Ki&, A*^&mw**m J Ita libris omnibus t rra-ter unum Nath. Chytraei , d ftinguitur foftfapienii.: : mal-*, me judice ; ordo enim eft, Gcns tddicta mentem erroribus impiis infamentis ftpienfu, i- e, mteipretant* Julic, hcmines dedii faljts praceptis PhhfifhU a pieioU then*t $ualia fciz*, Epicuri (etlam feruti poftea profitebantur, qui, uC Claudiam verbis utar, mundum fcrtuna ncn arte re.ri afnTn.a- b^nt. Buchanani oculis obverfabatur iliud Horatii, iik» 1«
Parcus Deorum cultor &* infrequem9 Infanient.s dum f pieniiA Confultus erro — ---
Pf. XXII. v. 47. Ad injlar ~\ Negar Servius re£te dici a&i#~ @ar, damnarque Serenum ira ioquenrem : verum ncniolu>Se<» renus, fed Juftinus etiam, Solinus & Apuleius fic loquunrur.
Pf. XXVIII. v. penult, VitAcntinuo fruftibus affttat Ccn* tinuo hic pro eontinenter, ajjidue, ufiue, ttfurpare notier videtur : quod barbarum tamen contendit accuratiflimus Jo. Ker. beleCt, de LL. obferv. lib, II.
Pf. XXXIII. v, 45. Defpicit mundi pater ^ Longe majot Cfi» ^icum pars Difpicit, male ; Virgilius enim «£n. I. %z%.
-...= — ._ J-upiier athere fumme Defpiciens mare ve livelum, terrafque jacentes.
Claud. de Conf. Mall. Theod. ver. $. de Virtute,
.-. .... Immotaque cunclis
Cafihus ex alta moriaha defpiat arce.
Et alii paffim. Defpicere autem cft e fuperitre loco fpeBave.
Ibid v. 59. At Deus juftes ecuh irretorto Sevtper refptcit. J ?. e. Deus juftos orulis immons & nufquam deflexis intuecur, fi ;© eorum faluti & mcolumitati oculis per^ecuo intenris inw^iUt. Caeterum Buchanano a quibufdam virio d*tur, quod hanc lo- ^uendi formulam, a folo, quod fciverim, Horatio ante ufurp** tam, haud paullo div<-rfa ab ea, qua ille ufus eft, iignificatirne sdhibuerit. Horatii locu* eft Iib. II. Od. s,
jfn (3| f&nani Poemata
(^Ri?^;
Ouifquis ingentes oculo irretorU Spcclat acerves.
tjbi per voces [ oculo inetorto ] intelligi volunt comrnentato-
tes, eailonon invidoy aut avaro, non auri fulgore aciem quafi per~
flringente reterto aut defiexo. Immerito autem mea fententia hic
JBuchananus arguitur : utrobique enim eadem fcrvatur vocis vis
& fignificatio, quippe qua nihil laliuJ innuatur quam -oculus
' recluSy immotus & cOTjJians, non cbJiquust au* ab ea re in quam
#cies Airigitur retortus fiVe refiexus. Quod autem Buchanani ab
Horatio difcrepet fententia, id non ex nativa vocis indole, £ed
ex reliqu* oratione diverfaque tum fpectancium tum rerum
fpe£tatarum natura provenit : & quidem, ut rem paulio clarius
exponam, varii funt animorum aifeclus, invidia puta, avaritia,
libido, ira, odium, &Fc. quibus incitati res hominefve obliquis,
torvis, limis, reflexis aut retortis oculis ipe&are dicimur : con-
tra vero his affeftibus vacui, aut contrariis animi rrotibusad-
«lu£ti, oculis re£hs, fixis, immotis, sequis, adeoque irretorcis,
Tion reflexis aut detortis, intuen perhibemur. Proinde Peus,
Ihumanos quafi afiewcus induens, juftos cculo irretcrto adfpicere,
•1. e. perpetuo amore profequi, ac vigili femper cura tueri ac
protegere, non minus Latine ac eleganter, quam vere & pie
dici videtur. Videfis Mifcel. III. 21.
Pf. XXXIX. v, 53. 1'urbidas iranfegimus Vit& hrevis moJefixs ] JMajor codicum pars, & ii fere antiquiores, 1'urhidas mcJefiias Vit& brevis tranfegimus. Sed quam nos fecuti fumus le&io ve- *rufiior videbatur magis tamen arrideret tranfigimus, fi fyllabae 'modulus pateretur.
Pf XL. v. 45. Vefendant igitur~\ Hart. anno 1^1 5, Defendat : 'at obftat carminis lex.
Pf. XLII. v. 33. "tu me fi placido lumine viderisj Ita Hart. anno 162,1 quod & numerofius nobis vifum : ita enim Pfal. LXXX.
5% ttes fi pJacid§ lumine videris:
aliis autem omnibus, ~T u fi me placido I. v. legitur. Horat. hb. iv. Od. 3. unde haec deprompta funt, litem non dirimit. * Pf. XLIV. v. 49. Obrati tot cJadibus ] «Supplendum licetfi- "ffl&s . quod duriufculum videtor:
* Pf.
itiones.
Annota
Pf. XLV. v. 60. Nec tu carminibus Regitid tdeeleve mflris} Ita omnes libri, prster duos Lohdinenfes, Tho; Vautrollerii/ci^, anno 1580, & Alex. Julii 162©, «juibus
Nec tu cavmimbusy Rex magne, tacelere noftrisy
Scriptum efr, & forte re~£ius : ha»c enim ab omnibus fere inter- pretibus ad JESUM CHRISTUM referuntur.
Ff. XLIX. v. 22. Necpretio Deum Editt. Julii 8? And. Har- ti anno 1621, Non pretio Deum.
Ff. L. v. 2. Regum colla minacium ] Non minantium, qued adverfus meliorum membranarum fidem Horat. lib. 2. Od. 12. (unde n^c nofter mutuua defumfiO nuperis editionibus re- ceptum segre fert Criticorum Princeps Rich. Bentleius.
Ibid. v. 5. 'Tumfacer ardua ] Quidam Deum haud recle fa- crum dici exiftimabunr, quod, juxta Popmam de DifTer. verb. inanima tsntum facra ; fantta autem tam animata «juam inani- ma proprie appellentur. Verum optinu etiam fcriptores hanc dulinftionem haud raro neglexerunt, Liv. lib. III. Quib&s ipfi Dii neqtte facri neque fanBi funi. Et Horat. lib. iv. Od. o. Ca- vent quia vatefacro.
Pf. LI. v. 51. Spiritu moius animi rebeV.es Trincipe firma ] Se- «juujtushic praecipue videtur verfionem LXX, viralem, atifvul- gatam, fpiritu principati confrma me : ad quae verba fic Ifidor. Ciarius, Spiritu ills principe muni me, fpiritu digno principilus. '& ad eorum offlcia neceffario, quos oportet phtrimis fapere. atAlhs ta« men, rectius forte & Hebraico textui conveniertius, vertiiuf Spiritu hhevali, voluntario, ingennc, &c.
pf. LIX. v. 23. Et inflar oblatrantium ] And. Hartus anne 1621, Et Infiar oberraniium : at metrum repognaf.
Pf. LX, v. 13, Eripiafqtte tuos gelidi fermidine ktbi] Forte le- gendum e formidine: fecus enim eripio Dativnm fere poftulat.
Tf. LXIV. v. o. Linguas ceu gladios exacuunt fuas ] Ita quin- ^ue e libris meis exhibent ; relitjnis omnibus/k>j editum eir.
FL LXXI. v. 10. Fendentem ab uno fuhjidie tuo"] And. Hartus anno 1621, Trdfdio tuo.
Pf. LXXII. v. 26. Bon£ paces vigeanf] Taces hic pluraliterad-
fiibuit, adverfus Grammaticorum guidem piacita ; non tamsa
'abfjue exemploo Ita enim .locucus eil Pkutus Perf. V. 1. l
'- Lu-=
ri <MEkIn G^BBWhanam Poemata
Lueret. V. 1229 &, 7uenr» pr*ci; ue rcfpexifle nofter videtur, Horat. 2. Epiit. I. 102.
Hoc paces habuere bonK ventique fecundu
Ib<d. v. 31. Sit idem terminus orbis Forte orbi legendum.
Pf. LXXIV. v. 67. Ne trade v.tam turtuns tu& jens Contra lmgu«e lacinaj coniuetudinem, turtur hic tcemininum pofuit : nec ramen remere ld ab eo fa&um ; pnncipes enim Bibliorum interpretes Leo Juda?, Tremellius, Arias Montanus, X-aitell.io, Vatablus, Hcbraeum textum fecuti, vitam fwe animam turturis tuty hoc in ioco verterunt. Variant (juidem LXXy Interpp. eofque plerumqie fecuta verfio vulgata : quw hun^ locum fic reddit, Ne tradas bejliis animas c<mfitentes rtbi. Csterum notat fpagnus Voffius turpiter cascutiiife Servium, $ui ex lilo Virgilii Lci. I.
Nec gemere aeria ceffahlt turtur ab ulmo,
iuvtur fceminino pofitum exiftimavit : cum nihil fit apertius, sena cum ulrno, non vero turtur, rllic convenire.
Pf. LXXVI. v. 25. TempU mundi] Terent. Eunuch. III. 5. 4».
At quem Veum * qui templa cosli fumma fonitu eoncutH. Ennuis, uts erit quem tu tolles ad cxrula cali
^empU
Lucret. I. leoS. fifeve ruant asli tonitraha templa fuperne.
Sic Buchan. Pf. LXXVII. Qu\ templa pilh jldenbus poli
Cor.dideris
Pf. LXXX. v. 25. Jam tremulo frieore texerat mcntes ] Tre* thulo frigore pro urnbra : audix metonymia.
Ver. 33. 0 Rex armipotens Ita Editio Alex. Julii J<20, alii omnes, 0 Rex ommpotens : at priu illnd re£rius viJetur, ut alibi hoc Pfalm*», & hoc loco textus Hebraicus, & «mnes <}u»e riderim verfiones.
Vtr. 47. Uunc ] Heb. Virum dextera tut- proinde haud ici» an re&e a Julio ad rsmum pronomen [humA referaiur»
*0K
Annotationes» rll
Ver. 51. ntfibi^ MeLusferre Ac nor.
Pf. LXXXIV. v. 7. Artus atria vivi vifuripropiusVei"] Julius ( qui artus vtfure inrerpr jratur membra invijara^ ) vifur: re&o plurali poiiturn _httfHma_fe videtur ; ego vero genitvofingulari, fubaudito ' mei collooatum srbirror: neque enirw artus, fiv« tnembra\ quidq-^m v-fere feu confpicere poffunt ; nec id vel mi- ni um innuunt Regti vatis verba.
Pf. LXXXVI. v. 4. Nf fewper ir& vindicis 1 Haec verba noa X>eum, fed Davidem ipfum ref-iciun; : Vatahlu« quem praeci- pue nofter fequitur, yuia mifericors fum : aiii auia fanBus fum7 .el honus, vel Pius.
Pf. LXXXVII. v. 3. Imminet au& montium] Re&iu* forte emiriet,
Pf. LXXXVIII. v. 23. Acerba morte peremio] Teremtum forte Buchananus frrtpfeiit.
Pf. LXXXIX. v. 19. Et und£ Vejkis infana tumidos ad fidera fuclus | Male in Or» iibri fui prr» Jidera reponendum conjs&at littora quidam vir do&us, qui nimirnm abfurde dici exiftimabat, defuere tumidos fuBus ad ftdera : at illnm, q.iifqius fuir, ftfellit verborum ordo, qui hoc paito coiloCandus eft, Dejicis f'u8us infan& unda, iumidos, ( i. e. oui modo iniumuerdnt ufiftte) ad $~ dera. Virg. JEneid. III. v. 423. de Charybdi loqucns,
____ .._ Jmo barathri ter gurfite vaftos
Sorhei in ahrttptmn fuctus, rurfufaue fub auras Ergif alterms, &* fidera verberat unda.
Ver. 75. Efio mi Sol tefiis adhaec] And. Hartus 1^21, ai-hit*
Pf. XCI. v. 6. Sortifque mertifcjue, Qp tetncas minas . Duas Stephanorum, utraque Plantiuiana, £_ Argemcr. iemficas mi- vas\ quod metrum non patstur.
Pf. CIV. v. 16. Quicfue hilaret vulius] Editio hujus Pfalmi Lond. 1620, Quiaut loil ' <ret vultum
Ver. 73 Siceit: • nullo i Eadem Edit. Sic eat, Qp nullo. -
Ver. penult. Ac nos'\ Modo dicta & Al. Julii Editr. At nts.
Pf. CV v 22. Hos tamen ] Edit. Al. Juiii Eam tamen. flob. Stephani anno 1 580, Hanc tamen.
Ver. 41. Dttfovcnte] T-es Stephan. duas Planr. & Argenf: DfO favente.
Pi. CVI. v. 29. Donte tyraim* Uk*r*U ] Aitera And. H«rt. editio, Dmm tj/ranvi*
H
vlii In Geo. Buchanani Poemata
Pf. CVII. v. 51. Spumis canentihus'] And. Hartus anno l6i$t ffumls Candenilhis : at prius lliud magis arridef. Sic Ovid. Epift* ?•
Ouam [tue me Vhthiis canefcant aequora remh. """ )
Ver. 85 Nulla hominum tritam monftrant vefigia callem\ Ita «uatuor Srephanorum libri, duo Plantini, tres Raphelengii, duo N. Chytraei, uterque And. Hdirrij Argentor. Tho. Vau- trollerii, Elzev. 1^28. Jae Stoefi 1591, Gid. Lithgou KStfo, Rob; Sanderi 16S4: reliquis vero omnibus \triturri\ legitur. Nos ideo priorem le£tionem praetulimus, quod ita ferant crones libri BuchananO adhuc vivenfe editi. Non me latet hoc vocabu- lum a Grammaticis vuigo mafculinum ftatui : at fcemimno in- terdum iegi oftendit Nonius e Livii lib. xxii. cap. 14. 1 Nos hic pecorum modoper &ftivos faltus deviaJque^caUcs exercitum ducimus ; quomodo etiam exhibent Jani Gruteri & utnufque Gronovii editiones- quanquam nonnullis libris devios cailes edatur, quod JJofius &Gothofredus, fuflragante etiam Rich. Jonfono Gramm. Comment. pag. 43. in Colles mutatum voluere; Sed potior fi- des veteriim librorum (quibus, teftante Sigonio, calles non col- Jes eft fcriptum ) in primis vero omnibus astate prioris Nonii, «ui porro addit Livium (ic frequenter loqui.
Pf. CVIII. v. 1. Mens invicta malis.~\ Priores 12 hujus Pfalmi verfus habentur Pf. LVIf, Pofteriores 20 Pf. LX.
Pf. CIX. v. 25. Infcribatque penates] i. e. tabula ex aedibus pendente, velforibus parietibufque affixa ( ut nunc fit) ejus do- mum vendendam locandamve effe indicet, Plaut. Trinum. I. a. 131» J&des venales hasce infcribit literis. Terenr. Heaut. I. 1. 92' InfcriPfi ittlc0 aedes, Hoc ideo, quod neque Julius ne- oue Chytracus rem explicent, hic notare libnit.
Ver. 30. Mors falce totam demetat femel dcmum [ Ira omnes libri : mihi vero vix dubium eft quin. fimul non femel legf ^ebeat : quas voces alteram in alteram nonnunquam mu- tatas interoretes animadvertunt. Vide Cl. Bentleium ad Horat.
I. Epift. 7- 96-
Ver. 40* Maledicta in illum 8? exfcecratio cadent ] Ita conftan- ter omnes libri; at mihi fere perfuafum eft eadant legt oporte- tere, prt mox
Sic nttUus UU cnpiat aut dicat bene,
Tex-
'Annotationet; ¥%
Textu autem Hebraico, omnibufque quos vUerim Jnterpretibu$s codem femper tempore hxc enunciantur.
pjf. CXV. v.6$. Quoi mors tegii filentio ) Ita re£te Julius le- git, alii omnes tegeU
Pf. CXVI. v. 65. Erutus tnorti] Melius forte Morte. Viae qus nos de metris Buchan.
Pf. CXIX. Beth. v. 5. 'Tui oris erba fempet ore mediter at Yneo ] ^guondam mihi fufpicio fuborta eft iegendum efle cords mediter ; at mutare fententiam coegit textus Hebraicus, quem iic redd'it Arias Montanus, ln labus meis narravi omnia judicia eris tui. proinde mediiari eedern fere feniu accipiendum q*Q apud Virg. Ecl I.
Silvefirem temii Jxiufam meditaris avena. u e. moduiaris, feu cantando e xerces. Et Ecl, fS. Omnia qu& Vhcebo quendam meditante heatm Audiit Eurotas — 1". e. canente. ut Servius interpretatur. Meditari ergo verha Dep ore, idem eft ac ea ajpdue recotere, ac iis in omni fermone memorAn~ dis femet exercere.
Pf. CXXVI. v. 12. Angufiam populo urbem] Hart. anni 1621, Auguflam>
pf. CXXVI. v. 15. lepamur ?audia ] Editio. Al. Julii tefie- wur, & in Ecphrafi laetitiam demonftremus : fed potior, mea. ifententia, aliorum codicum lectio utpote Hebraico rextui mage ccnfona, qui ab interpretibus fere redditur, , Fa&i fumus laetan- %es vel laeti, non vero erimns autjimus,
Pf, CXXXI. v. 16. XJnum. Deum barentum] Omnes curn Chy- trasi Coilectanefs editi, XJnum Deum parentem. Maie.
Pf. CXXXII. v. 37. Stirpi Vrofpiciam ferd, folium qui illufiret m itum] Ita omnes libri, prseter unum Al. Julii, in quo qu£ illuftret eft editum: fed altera lectio magis arridet, fupplendo iirum vel Regem, e pofie/is Daidis, i. e. CHRIS7XFM. Vid, Vatabli Annof, in loc.
Ver. 42. Cingetque ficrum diademate crinem ] Edit . Tho- Vautrolierii Cin^antque facrum diademata crinem.
Pf. CXXXVII. v. 1 2. Quale canebamus ] Supple carmen - vox enimquale^ non ad proxima verba, fed altero ante verfu carmi- na refertur, finguUri numero pro plurali, metro cogente, fubfti- tuto, quod, paullo licet infolentius, minus tamen durum mi\u3 videtur, g^uam quak hic pro qualiter pofitum exiftimare»
F 1 n 1 a
ERRATA.
Paucula kajc admifla errata B. L. fic corrigltb.
PSalm 41, Ver 6, coponsLege corporis. Pf. 60 v. I. abactus 1. abattos. Pf. 65, v. 6 iu poUntes 1. T"upotens. Pf. 65, V« 6. /r<c 1. ire. Pf. 69, v. 36» numem 1. numen. Pf. 75- v. 5, l.Jtcfurais? P£ 89. v. 58, *q*uvum 1. /Equ&uum. Pf. 90, v,8, *cc 1. «tfc. Pf. 91 v. 12. Objiicibus 1. Objicibus. Pf. 97. v. 3. fulminsl. fulmims. Pf. 102, v. 22, tempJol. tempja. Pf. 105. V. 5, relinquerit 1. reiiquerit. Pf. Jotf. v. 7, A/«tf* 1. Ntf/w. V. 34, par^uerunt }„ paruerunt. v. 45, iwri* 1. avertit. P(. 107 > v. $iymoderatur 1. moderetur. Pf. n$, v. 103 iswi 1. »?*«• P£ l*c> v. 7, exafperet 1. exafperat. Pf. 123. v. 2. wtf/cJ 1. <f«/«. Pfc 341, v. 4, ifs «wra 1. erroris. Pf. 143, v. 2, viam L vitaip* Pi. 148, v. 3, ///tfw illuminas 1. iJJuminas*
GARMINUM GENERA, §luibus in hoc opere Poeta ufus eft.
CArminum in Pfalmofum Paraphrafi occurrentium genera func undetriginta.
I. Genus monocolon. Verfus funt Heroici hexametri, fex regionibus conftantes, cjuarum fextam SpOndseus, quintam Da&ylus, ^uatuor relicpas indifcriminatim Da£tylus aut Spoa- d«us obitnet, hoc modo ;
i s § 4 j 6
^vv - - - - -vv
Eo utitur Pfal. i, 18, 45, 78, 85, 89, 104, 107, I$£, 135V
II. Dicolon diftrophon, ad imitationem Horatii lib. 5. Od, 16. Vel potius, Prudentii, hymno 9. Verfus prior eft hexameter heroicus modo memoratus. Pofterior Iambicur HippOna&euj irimeter acatale£tus, conftans fex pedibus cjuorum ultimus lemper eft Iambus, [ five Pyrrhichius ] fecundus 8c cjiiar- tus Iambus, & ejus loco haud* raro Tribrachys: locis auteiri imparibus, i. e, primo, tertio & (juinto, praeter lambum, Spon- datum etiam, Anapieftum, Da&ylum aut Tnbrachyn recipitg juxta hoc fchema ;
113456 V- V- V- V- V- t>-
tV- WV -VV tw vv- v&
-vv vvv vif
vvv vv- vvti
Eo utitur Pfal. £, ±6, 24, 57, 60, 6:9, 83, 93, 95, 97, ioS, 109, 118, 126, i$6y 147.
III. Dirolon diftrophon, ad exemplum Horatii lib. 5. Od. 1. Martial. lib. 1. Ep. 50. Prudeinii fecurnU praefat. Apotheof- cos, Aufofi. Bpig. 26. Primus cjuifijue verfus eft Iambicus fena- rius acatalecStus, cujus modo in II. genere meminimus Secundu» vcro eft lambieus dirnster, feu ^uatcraarius, acataie&us, con-
— |l v-aiimuuni vjcugizi.
ftam quatuor pedibus, quorum ultimum conftifuitlambus, [vel Pyrrhichius ; ] fccundum Iambns, ve) ejus compar Tribrachys ; y»rimum& tertium Iambus, Spondaeus, Anapacftus, Daciylut aut Tribrachys. Quanquam Buchananus nunquam, quod me- minerim, tcrtio loco Tnbrachyn aut Dactylum ufurpat. C»- erum dimetros quibus ille ufus eft, hoc modo metiri poflis ;
|
I |
1 |
5 |
4 |
|
V- |
</- |
v- |
V- |
|
|
vvv |
vv |
vv- vv-
vvv
-vv Eo utitur Pfal. 3, 6, 10, 21, 22, 17, 34, 38, 39, 4T, 44, 48, 53, 6*2, 74» 76% 7°>. 87, y-> u°> "*» i'5» «o'i 127» 133, 134, 139, 141-
IV. Dicolon diftrophon, quale eft Horat lib. 1. Od. 7. Ver- fus prior eft Hexameter heroicus, uc fupra. Pofterior Alcma- nius Da£tylicus tctrameter acatalectus, quatuor ultimos habens pedes carminis heroici, hoc modo ;
12 3 4
-vv f.o utitur Pfal. 4, iii.
V. Dicolon tetraftrophon, quale eft Catulli carmen II, Horat. lib. 1. Od. 2. Starii Silr. 4. carm. 7. Prudentii Catheme- rinwn Hymn. 8. Qfc. Verius primus, fecundus & tertius Sapphi- cus hendecafyllabus pentameter acatale£rns, conftans Trocharo Spondacp, Dactylo & duobus Trochseis^ vcl ultimo Spondao^ hoc modo ;
1 * ? 4 5
-V - - -VV -V -V
Quartus autcm quifque eft Adonius pentaiyllabus dimeter aca- tale£tu<\ conftans Daftylo & Spondaco, feu duobug poftre^ mis carminis heroici pedibus, hoc modo ; I l
Eo utirur Pfal. 5, 17, 51, 55, 65, 67, 71, 90, 101, 103,
VI. Tiicolon tetraftrophon, ad exemplum Horaiti lib. r. Od. 9. quibufd^m carmen Horatianum apellatum ; Verfus primus & fecundns eft Da£tylicus Alcaicus acatale£tus, conftans cx pcuthcmimcri Iambica, i, e, Spondaso ycI Umboj ( fed faepius
i z SfoRr
f Carminum Genera. ii£
Spondseo, ) Iambo, & cxfura, feu fyllaba longa, deinJe duo- bus Daclylis [vel ultimo Amphimacro, flve CreCicoJ hoc modo; i __ 3 4
• - %}- - _<_,"_; -"yy
<&- -<_>-
Tertius eft Iambicus Archilochius dimeter hypercatale£tus_ pes primus & tertius Spondseus, & nonnunquam Iambui ; primus cjuidem rarius, tertius vero rariffimc, (ecundus &
' «juartus femper Iambus cum fyllaba in fine refidua, hoc modo j *
i 2 ? - 4
«;- - - - <j; -.
V- v- Q-
Quartuseft Dactylicus Alcaicus, vel, ut alii nominant, Pinda- ricus, in quo duos Dactylos continuos fequuntur dao Trochsei [vel ultimus Spondseus, ] hoc modo : I ■%■ * ' % 4
-w -vv -V -v
Eoutitur Pfal. 7, II, 15, 19, 30, 46, 50, 56, 58, 77, S2, pi, 145, 1x5, 140, 146.
VII. Dicolon diftrophon. Verfus primus Sapphicus, de quo inV. genere ; fecundus ; Iambicus dimeter, de quo in III. genere fupra egimus.
' Eoutitur Pfal. 8.
VIII. Tricolon telraftrophon, ad imitationem Horatii lib. 1. Od. 5. Verfus primus & fecundus eft Afclepiadeus Choriambicui tetrameter acatale&us qui quatuor habet regiones, quarum j>rimam Spondseus, fecundam & tertiam Choriambus, «juartani Iambus £feu Pyrrhichius] obtinet, hoc modo ;
1234
vv Alii autem metiuntur per Spondseum, Da&ylum & csefuram, feu fyilabam longam, ac deinde duos Da&ylos, vel ukimura Amphimacrum, hoc modo ;
12 34
-©-
Tertius eft Pherecratius herricus, trimeter acatale&w*, ccnftsnf $pond«Oj Da&ylo Sc Spond*o, hoc medo ;
i? Carminum Genera.
t f. 3
Quartus denique eft GWconiusChorambicus trimeter acataleftus, conftans Spondaco, Choriambo 6c Iambo [ feu Pyrrhichio, hcc modo ;
1 "' 3 i
-w- v- vel vv Eo utitur Pfal. 9, 64, 84, 150.
IX. Dicolon diftrophon, quale eft Horatii Iib. 4. Od. 7. Jrior quifque verfus eft hexameter heroicus, de quo fupra. Al- ter vero Archilochius D*£r,ylicus dimeter hypercarale&us, vel, ut alii volunt, penthemimeris heroica, conftans duobus Ea&ylis & fyllaba, hoc modo ; 1 z
• vv - vv Eo utitur Pfal. 12.
X. Monocolon. Verfus Iambicus dimeter, cujus in tertio genere meminimus. In hoc imitatus eft Prudentium hymno 1. Cathemerinon, &c. Sedulium hymno ultimo, hymnofque compluresEcclefiafticos : &, quamadmodum illi, itaPfalmi hoc genere carminis compofiti per tetrafticha progrediuntur.
Eo utitur Pfal. 13, 31, 37, 47, 521, 54, 50, 86t 96y 98, II7> 148, 149, 150.
XI. Dicolon diftrophon, ad exemplum Horatii Iib. 1. Od. 5. Verfus prior eft Glyconius trimeter ; poftenor Afclepiadeus tetrameter: de uttoque ha&enusin VIII. genere di£tum eft.
Eo uritur Pfal. 14, 35, 43.
XII. Tricolon tfiftrophon, quali uritur Prudentius Pracfat. Cathemer. Pri ,us quifque verfus eft Glyconius trimeter, fecundus Afclcpiadeus tetrameter, de quibus modo, & in VIII. genere egimus. ' Tertius autem quifque eft Choriambicus Alcaicus pentameter acatale&us, qui conftat e Spondao, tribus Choiiambis & Iambo [five Pyrrhichio] hoc modo ;
12 9 4 5
,^v_ -$<&- 'VV- V-
VV Fo ut/turPfal. 16.
XIII. Dicolon tetraftrophon, quale eft Horatii Iib. 1. carm 6. Verfus primus, fecundus & tertius Afclepiadeus tetrameter, quartusvero GlycOniui trimeter3 de quibus fuperius egimus in g«ner* VII h ■■ JEc
Carminum Genera. $
fio utltur Pfal 23, 42, 75, 99, 102, 144.
XIV. Monocolon, Verfus lambicus Hippona&eus trimeter acatale&us, ad exemplum Horatii lib. 5. Epod. 17. Catulli ear. 20. Prudentii Cathemennon hymn. 7, QPc. De eo fupra in genere II.
Eo. utitur Pfal. 25, 94, 106.
XV. Monocoion, quale eft Stat. 4. Sil. 5. Claudiani carmen Fefceninum in nuptias Honorii & Marise, Prudentii hymn. 14. Verfus Da£tylicus Alcaicus acatale£tus, «juern in VI. gene- re explicavimus. Hic quoque obfervandum ( quod de Iambi- cis dimetris fnpra monuimus) puroi hofce Alcaicos in tetra- jfticha femper divifos efTe.
Eo utitur PfaL 26, 29, 32, 49, 6\, 71, 73, T43.
XVI. Monocolon, quale eft Horatii lib. 1. Od. 1. Prudentii hymn, 5. Cathem, Verfus eft Afclepiadeus tetrameter Cde quo fupra genere VIII. ) Notandum verb Buchananum (ad exem^ plum Prudenrii ) Afclepiadeos hofce quaternos junxifle.
Eo uritur Pfai. 28, 40, So.
XVII. Dicolon diftrophon, quo Boet. lib. 2. metr. 3. imitatur Verfus primus eft Sapphicus pentameter, de quo fupra in ge- nere V. Alter eft Glyconius tnmeter, de quo in genere VIIIi dixiraus.
Eo urirur Pfal 33, 70, 121, 142.
XVIII. Dicolon diftrophon, ad exemplum Boetii lib. 3, met. 3. Verfus primus eft Iambicns trimeter, cujus in II. car- minis genere meminimus. Secundus vero eft pentameter Elegia- cus acarale£tu=, cujns prima & fecunda fedes indifterenrer Spon- dssum vel Da£tyium recipit, tertia femper poftulat Spoiidaeuirfc «|uarta & quinta Anapasftum, hcc modo ;
1 2 3 4 5
-vv - » - - vv- w-
-w
Vel, ut aliis placet, verfu -in dno quafi membra divifo, p<p DaCtylum ant Spondaeum prima & fecunda regione indifcf- minatim pofitum, fequitur caefura penthemimeris, qui pt- mam partem rerminat: alterum aurem membrum poft dus Da&yios altera itidem caefura clauditur, hoc modo ; 1 a 5:4
-W - - - -VV »Hjtf} £
-w £0 utitur Pfal. 35, 61*
XV
ri Ctfrminum Gcnert-
XIX. Dicolon triftrophon. Verfns primus & fecundus eft Trochaicus Alcmanius dimeter, feu quaternarius, acatale&us, conftans quatuor pedibas, quorum primus & lertius, feu loci impares, Buchanano femper eft Trochacus, fecuudus prater Trochaeum Spondaeum etiam, ejufque compares Anapaeftum & Da&ylum recipit, quartus denique eft Trochaeu* [ vtl Spon- 4xus, ] Hoc modo ;
1 * 3 4
vv- -vv Verfat autem tertius eft Trochaicus Eunpidaeus dimeter cata- le&us, qui eofdem habet pedes quos duo priores, prasttr ultimum, qui poftrema fyllaba detruncatur, hoc modo , i t 3
-V -V -» V
w-
Alii metiuntur tanquam Iambicum dimetrum cujus initio defit fyllaba, hoc modo
. a 3 4
v- — v
VVV V-
, Eo utitur Pfal 66.
XX. Dicolon diftrophon. Verfus prior heroicus hexameter, de qno in I. genere. Pofterior Anapsefticus Partheniacus dime- rcr cafaleftus; qui conftat tribus pedibus, quorum primus & fecundui Anapaeftum vel Spondaeum indirlerenter recipic, terti? tius folum Anapatftum, ac dein^e fupereft fyllaba, hoc modo; i % 3
V9 . VV- W-
Tel potius eft pofterior pars carminis hexametri heroici, cujus <rimtvs pes una fvllaba mutilus eft, femimecro tantum fuperftite, i e. fvllaba longav vel duabus. brevibus, cui deinde tres ulfi- li pedci carminis hexarnetri fubjunguntur, h?c modo ;
1 ■ * 3 4
~vv -** v*
k Carminum Genera. . i}8
Eo utitur Pfal. 68.
XXI. Dicolon diftrophon, ut Horarii lib. 5. Epod. 14. Aufo- nii Epift. 10. Primus cjuifgue verfus eft heroicus hexamerer, fecundus autem lambicus dim6ter : quorum fujpra in I. & III. raetrorum generibus meminimus.
Eo utitur Pfal. 81.
XXII. Dicolon diftrophon. Carmen eft Elegiacum omnibus hotum, ex hexamerro &pentamefro junftis conflatum . de hoc in XVIII. de illo- in I. gehere fuperius egimus.
£0 utitur Pfal. 88. 11S, 137.
XXIII. Dicolon diftrpphon. Primus quifque verfus eft Tro- chaicus Euripideus dinWter, de quo in genere XIX. di£tum eft. In illo aurem verficuio , Agite fefiis laudibus, Trochasi vicem occupat Tribrachys, Secundus autem eft Iambicus dimeter, <juem in III. genere enarravimus.
£0 utirur Pfal. 100.
XXIV. Monocoion, quali ufi funt Plaur, Terent Seneca, &c. Prudentms Cathem. hymn. 9. Aufon. di£t. Solon. veteris iliius carminis, cui titulus eft Pervigilium Veneris, au£ror ; Venanr. Forrunat. Hymn, de cruce Domini, &*c. Verfus eft: Trochaicus o£tonarius cata!e£tus, conftans feptem TroGhacis 8c f yllaba, recepto tamen in locis imparibus Tribracby; in paribus vero, pracrer Tribrachyn, Spondaco eriam,Da£tylo 8c Anapaefto, hoc modo ;
1 2 5 4 5 6 7 8
-v -v 'V *v ^v -v -«
VVV VVV VJV - - vvv vvv « -VJ
vv vv-
~W -vv
Eo utitur Pfal. 105, 119, 124, 129.
XXV. Moncolon, quali utitur Boet. lib. r. met. 5. & Seneoa paffim in choris. Verfus eft Anapzfttcus Pindaricus dimeter acatale£tus, conftans rjuatuor pedibus, in quorum fingnlis recipit Anapacftum ; cujus tamen vices promifcue fupplene Spondaeus, & Da£tylus, & ultimo etiam loco interdum Tribra? enys, AmphiraRCf tj yel Trochscus ] hoc modo ;
Viii Carminum Genera*
|
S 2 |
3 |
4 |
|
fJV~- W- |
cy- |
w- |
|
— |
M&Q |
— |
|
* w -vv |
IV V — «y- |
|
|
>fal. II 5. |
-V |
XXVI. Dicolon tetraftrophon, ad exemplum fere Catulli, carmine 34. Primi tres verfus funt Choriambici Glyconii tri- metri acatale&i, Spondseo, Choriambo & Pyrrhichio | vel Iambo ] conftantes ; fed loco Spondaci interdum recipiunt Tro- chaeum, hoc modo ;
123 -w w -V v-
Quartus autem quifque eft Pherecratius heroicus trimeter aca- tale&us, conftans Spondaco, Da&ylo 6c Spondaso, hoc modo ; I 2 3
-- -w -•
Eo utitur Pfal. ll£, 122, I28.
XXVII. Monocolon, ad exemplum Prudentii hymno 6\ Ca- them. Verfus cft Iambicus Anacreontius dimeter catale&r.s, qui conftat tribus Iambis & fyllaba, recepto tamen facpifTimt io prima fede etiam Spondseo, hoc modo ;
I 2 3
v- </- ^- *
- - i)
Eo utitur Pfal. 231.
XXVIILTricolon triftrophon, quale eft Horatii lib. 5. Od.iiV Primus quifque verfus eft heroicus hexameter, de quo in primo genere: fecundus autem eft Iambicus dimeter, de quo in genere III. egimus. Tertius verc eft penthernimens heroica, conftans duobus Da£tylis 6c fyllaba, cujus in genere IX. meminimus.
Eo utitur Pfal. 138.
XXIX. Tricolon triftrophon, idem fere quod praecedens, nifi quod ordo paullum (it inverfus ; nam qui illic fecundum locum tenebant, hic tertium, & c contrano, vcrfus occupavere : cse- *erum Horatii Epod. n. per omnia ft ile eft, prseterquam quod; llli primus verfus eft Iambicus fenarius, Buchanano auterrt; hexameter heroicus : fecundns vero utrique eft jpenthcmimeri hcroica . tertius denique Umbicus dimeter.
£o utitur Pfal. 145. Georgi
( I )
GEORGII BUCHANANIi
PARAPHRASIS
In Primum Librum
PSALMORUM.
F
P S A L. I. C A r m. G e n. i.
Boniy cjui abjiinent a malo, &* fiudent hono} foJi felices funt^
mali vero infelides.
Elix iile animi, quem non de tramite re&o Impia facrilegse flexic contagio turb^ : Non iter erroris tenuit, feflbrve cathedrsc Peftiferse facilem dedit irriforibus aurem :
I. Feliyc animi ] eftanimo felici. J.
i. Felix ] Ssspe apud Silium cum genitivo conftruitur ut felix uteriy . felix fam£y feJix leti, &c. FeJix interdum propitiura aut benignum fignificat, fcilicet eum qui alios felices reddit, Virgilius Eelog. 5. Sis honus 0 felixque leves qu&cunque laborem. Itaque FeJix animi fignificat indolem felicem, vel indolem <juss felicem reddit.
'Tramite ] Trames proprie eft femita tranfverfa e.t acclivis qua montes <juafi tranfmeando confcenduntur Ovid. 10 Metamorph. Carpitur acclivis per muta filentia trames. Quo circa hic, Buchananus epitheto additopropriam fignificationem quodam modo correxit, ficuti etiam fecit. p£ 18. Avertere meos reBo de tramite grejfusi d
I. Tefiifera. ] Qui iniquitati operam dant peftiferi dicuntur, quod alii in alios morbum transfundentes fimul aegrorent et pe- reanr.
A Sed
2 P S A L. I.
2 Sed vibe rimatur iter melioris, & alta Mente Dei legcs nocHefque diefque revolvir.
3 Ille, velut riguae quaemargine confita ripaeeil Arbor, erit : quam non violento Sirius asftii Exurrt, non torret hiems : fed prodiga lasco Proventu beat agricolam : nec flore caduco Arridcns, blanda dominum fpelattatinanem.
4 Nonita divini gens nefcia fcederis, exkx, Contemtrixque poli : fubito fed turbine rapti Pulveris inftar erunt, volucri quem concitagyro Aura levis torquet vacuoludibria ccelo
5 Ergo ubi veridicus judex m nube ferena Dicere jus veniet, fcelerifquecoarguetorbem :
2. Rimaiur~\ Rimari eft diligenteret valde folicite fcrutari et tanquara per rimas aliquid incjuirere, Grsece kpeuvitv Virg. j*En, II. Pariesrimatur apertasy et iEn. 7, Quod cuique reper- tttm Rimantiy tehtm ira facit. Dicitur etiam de animantibus et volucribus,roftro terram veleruentibus, vel requirentibus prata et ftagna alimenti caufa. Vire.i. Georg. de avibus paluftribus: Dulci- ius injiagnis rimanturprata Cay(iriy VideNonium in voceRimari. C.
2. Alta mcnie. ] Cic. pro Milone. tbmo Sapiens et aita mente fr&ditus. Sic aitior pavcr qui paulopenitiusinavfit,apud Tacitum, Annal. 16. Cap. 24. et aitior iracundia Lib. 2 Hift. Cap: pi.
3. Sirius. ] Stella eft primse, ut vocant, magnitudinis tota fere hreme in plaga meridionali fub Crione in ore Cams majoris con- fpicua quam alii Caniculam dixere, unde diesCanicularesi nomen acceperunt, tjuod hac ftella cum fole orienre aeftus vehementiflime fere augeantur, & canes nonnuncjuam rabie cOrripiantur. C.
2. Nontorret hyems. ] Hiemale frigus non exuccam et fterilem reddit.y.Voces Tiorreo, 'Torridus, UVo, Aduro, &c. tam frigori (juam calori attribuuntur. Varro. ante iucem fufcitaty frigore torret. Cic. pro Leg. Agrar. Peccra frigore torrida. Virg. Georg. Lib. 1. Bcre* penetrabiie frigus adurii.
3. Vrodiga l<ztoy 8>V. ] Quse admodum liberalis cultorem fuuni m?gna fru£tuum oopia ditat, et poflcfrorem ob florem nec m^r cefcentem nec deciduum gaudio perfundens, eum fpe fcec tatis tantum feu blanditiis captum, iiideque nihil praeterea »uspercipi«ntem, non unnuam fallit. J.
juuni mar- nndi- fruc- I
Non
P S A L. I I. 3
Non coram irnpietas moeftos attoikre vultus, Nec-mifera audebit juftsfeadjungere turba?. 6 Nam pater scthereus jufiorum &fraude carentum Novititer, fenfumque tcnet : curvofque fecuta Impietas fraudumanfractus fcelerata peribit.
5, Impietas. ] Abftrachim pro soncreto, feu Impietas pro ho- minibusimpiis. Crationis autem granditati fery^it hasc figura cjua res pro perfonis accipiuntur, ita alibi Vanitas pro hominibus va- nis. C.
6. AnfraBus ] Sunt obliqui et finuofi flexus viarum in quibns circuitione opus eft, dicti ab ambitu et frangendo. Varro in- neutro quoque genere ufurpavit. Irrigavit cavata aurium anfracja, Utitur eadem voce. Pfal. 25. C.
P s a l. II. Carm. Gek. iu
Impicrum cenatus in regnum Davidis &P Chrifti irritus proponitur: exitium re!ucJantibusy obfequentibus falus depupfiaturj
QUid trepids gentes vano fremucre tumuicu ? Minifque populi fasviunc inanibus f.
2 Et cum principibus magni coiere tyranni,
Dominumque Chrillumq; Domini adverfum truces ?
3 Vincula qum horum fortes dirumpimus, ajunt,
Ec lora noflris demimus cervicibus ?
4 At pater gthereus, rerum cui fumma poteftas,
Ridebit impotentium irritas minas,
1. Trepidtgentes] Trepidus idem frequenter apud Poetas quod feftinus, ita Servius ad Virg ./Enid. 3. Hic rae, duni trepidi crude- lia limina linquunt. Idcirco Julius Ecphxaftes nofter hunc Bucba- anani locum explicat Gentes magna fefiinatione ufd. ,
1 Fremuere tumultu ] Iremere, inquit Papias, eft furorem meniis ufque ad vocis tumultum excitare, et quod Yremcr eji murmur ho- minurn^ fremhus veyo ferarum.
3. Quin'] Quin i. e. cur non, ita Terentius Quin taces 1
3. Tcries dirumpimus~\ Quafi fortiter dirumpimus, Adje&ivum adverbialiterpofitnm more Grjscorum ita Virg. 3. Georg. Nec pregibus ncBurnus obambulat. i. e. Nctfu Kac de re plura vide ia Vechneri Helenolexia,
A 2 5 Tum
4 P S A L. I I.
5 Tum juftaaccenfusmiferosaflfabitur ira,
Ec per furorem cseca confllia fuum
6 Turbabit : Cingamque meum diademate Regem,
Inquit, Sionis jura fanctis collibus Qui dabit, & late fundet mea juffa per orbem.
7 Deinde allocutus Dominus eft me : Filius
8 Tumeuses, genuite hodie : me pofce, daboque
Omnes ut hacres gentium fines regas, Qua circumfufis tellus fe porrigit undis,
9 Regafque feeptro fempiternum ferreo ;
Cumq; voles, tumidofq; premas, frangafq; rebelles, Ut fi(5ta fragili vafa franguntur luto. io At vos, inpopuJosquibus eft permiffa poteftas, Et jusab alta fede plebi dicitis, Errorum tenebras depellite, difcite verum :
1 1 Servite Domino cum tremore : gaudiis
Et timor & Domini accedat reverentia vefiris,
12 Ut miffum ab illo filium amplectamini : In vos nejufta: vindidam exerceat ira?,
13 De calle recti devios. Namcumbrevi Sasviet injuflos contra jufta ira, fcietis
Quam fint beati, fpes in illo qui locant.
6. Diademate ] Diadema vox Graeca a verbo ^iet^ieo id eft, circumligo aut corono. Olim fafcia fuit lintea purpura intertexta, et gemmis oblita, geftamen Regibus tantum proprium. Unde & pro corona fere accipitur. C.
6. Yundet mea jfujja, &c. ] Leges a me latas gentibus paflim toto orbe fparfispromulgabit. J. Metalla prcprie fufa, id eft, li- quefa£ta dicuntur, fed quoniam quse fufa, ac liquida funt, fpargi fua natura folent, fit ut fundere pro fpargere, et largiter vel abundanter praebere, loqui &c. accipiatur. Voletus.
10 J-us dicitis ] Jus dicere adminiftrare eft: Sueton. Cxs. cap: 7. Cumjure dicundo conventus circumiret.
12. Y>e calle refti. ] Callis proprie efl via bene trita, et quafi cal- i 0 pedum obdurata, C.
PSAL.
P S A L. I II. 5
C a r m. Gen. iii.
Daviddegvavitaie affliclionum conquerens, Dei tiatura & experieniijt fdem fuam confirmat, Deumque orat profaJute fua et populi.
HEu quanta numero viribufque factio Me vexat odiis impiis ! Quam perditorum firma confpiratio Conjurat in meum caputl
2 Et afleverantfpem falutis in Deo
Supereffe jam nullam mihi :
3 Cum tu fub umbra prasliantem me tui
Tamfepefcuti texeris:
4 Cum laudis auctor fis meae, cum gloria
Meum corones verticem.
5 Cum no£te Dominus invocantem me fuo
Demonte fancto exaudiat. Curis folutus &recumbo& dormio, Refurgo libera metu.
6 Domino excubante: Nec meum formidine
Pectus movebunt agmina Numerofa, nec ii fseva feritas omnium Conjuret in me gentium.
7 Tu, Domine, in aciemducl:or3utmeliberes,
Prodibis : hoftiurn omniura
I. Perditorum. ] Terditi dicuntur qui vitiis ita contaminati funt ut de iis nulla fupenit fpes : in hoc fenfu hac voce utitur Cicero Lib. imo. Offtc et Oiat in Verrem.
i. Conjurat in meum capui ] Adyerfus Vitammeam. J: Caput pro vita ponitur ut Capitis res efl, id eft, de vita periculum eft. Plaut in Trinum. Capitis caufam dicere et Capitis damnari. Cicero.
3. Cumtufubumbrd, Qpc. ] Ordo eft, Cum tu faspe texeris me praeliantem fub umbra fcuti tui.
3. Cnm laudis author fis me<e.] Cum caufa fis cur Jauder. J.
5. Meum corones Verticem. ] Vertex proprie ea pars eft capitis <jua capilli colliguntur, et in <jua csefaries vertitur, unde et dicitur.
Malafque
6 P s a u I V.
Malafque franges, impiorum & conteres Dentes potentidextcra. 9 At tu, falutis una fpes, populum tuum Bonkate folita ampleclere.
P s a l. IV. Carm. Gbn. iv.
D^i^ 0j>*m Dei implorat contra loof.es coniuratosy adhortans eos ut refpifcant, oranfque Deum fe ab eis liberatum verbo Qp fpiriiu dirigat.
OPatcr, ohominum, diviimque seterna poteftas, Sincera? mihi confcie mentis, Qui mihi confiliique inopi, incertoque falutis,
Imploranti rebus in arc~tis, Tucumpandis iter, latumque educis in sequor
Nunc obfeifo fraude maligna Da mihi tc racilem, & juftis bonus annue votis, Nondura placabilis aurc.
2 O hominum cxzx mentes, quo me ufque relicto
Intenti mendacibus umbris. Solicita in vanascorquetis pe<5tora curas ?
3 Tandem credite veramonenti .
Quem Deus electum miro dignatur honore,
Per difcrimina cuncta tuetur Me Dominus clamantem ad fe,auxiliumq; rogantem,
Mitis & exorabilis audit.
4 Ergo Dci, miferi, nunc faltem agnofcite Numen,
Et viciis abiiftite pravis : Vobifcum in tacito pernoctem expenditc ledto Longi dicTta ac fa&a diei.
5 Noili
. Psa l; iv.
5 Non pecudum fibris Dommo, fed mente litatur
Xnnocua: fi admoveris aris Hanc; poteris fperare animi fecurus abalto, Dextra muneralarga benigna.
6 Pofcit opes modd degeneres pars msxima vulgi,
Haec animos vota una fatigant.
7 At tu me placido tantum bonusafpice vuitu ;
Aura tui jucunda favoris Mefuperirradiet; fat,amicote mihi, felix.
Alter frugibus horrea ftipet, Impieat & multas generofo nedare ceiias,
Et congefto gaudeat auro :
8 Aft ego curarum vacuus de nocte recumbam,
Et fine foiicitudine fomnos Accipiam : tu fecuram mihi robore mentem, Tu certa fpe peetora firmas.
5. Non pecudum fibris. ] Vihra in radicibus plantarum funt te- nuia quaedam et mmuta filamenta, ipfaeque adeo radiculse extre- mas ; quomedo utitur Pfa.1. bo. J-amradix teneras fuderat undique Vibras. In corporibus vero animantibus funt hepatis et Pulrno- nnm extremitates prominentiores. Neque enim mihi comea jibra ejl. Perfius. Hic pro ipfis vifceribus accipiuntur. C.
5. Xidente Utatur. ] Inter Sacrijicare et litare hoc intereft mcjuit Nonius, Sacrificare eft veniam petere,. Vitare eft propitiare et ve- niam impetrare. Virg. 4. Mn. 1'u modo pofce Deos veriiam, facrif- que IHatis, id efl, impetratis Plaut Pasnulo. Si hercule unquam fa&um ef,iumme Jupiter faciat ut femper fdcrijicem, neque un~ quam Iitem. Sic Suetonuis in Nerone Attendit et extifpicio, nec un- quamlitaviU Hinc verbiim perlitare quo utitar. Pfal. 20. cjuod eft perfe£te iitare, et facrificio fa£loDeum placafe, votique fui com- potem fieri, Geli. L. 1. C. 7. Si ha res divinA faBa, riteque perli- iataeffent ; arufpices dixerunt, omnla ex fentenfia proceffura. Grsscis efi x,cLkhizpio[A&i utor numine propitio, /acio feliciter, C:
PSAL.
8 P S A L. V. C A R M. G E N.
Vavid fretus teftimonio confcientU petit fe a Deo exaudiri, &> certus de iniuria hoftium, Dei beneftcentiam implorat, petitque fe ab eo regiy hoftes retundi, ecclefta laudis argumentum fubminiftrari.
OPotens rerum Deus, aure leni Mitis exaudi mea verba, mentis Mente non dura tetricufque triftes Percipe queftus
2 Adfpice attentus, mihi quantatendat Voxlatus: quando mihi RexDeufquc Solus es, folum veneror precorque
Rebusin ar&is.
3 Mane clamantem Deusaequus audi: Nam tuum cafta prece, non inanem Spemfovens,nomenjubarante Eoum
Mane ciebo.
1. Tercipe queftus ] Queftus fincdipthongo querela eft feu <jue- rimonia, a cjueror queftus fum, unde conqueror. Quasftus cum dipthongo emolumentum & lucrum eft a qusero quasfivi, unde conquiro. C.
2. Quanta tendat vox latus ] Animadverte diligenter, quam ve- hemens oratio latera et pe&us, ex motu pulmonum, mihi quafi dilatet. J.
3. Jubar ante eoum ] ?&$ Grsecis aurora eft, unde Eous apud poetas fignificat aliquid quodeft matutinum aut verfus orientem. variatur autem primas fyllabse cjuantitas tjuando quidem va<; & «#£ pro eodem fere accipiuntur. Virg. 1 Georg. Ante tihi Eo& Atlantides abfcondantur. & n. j£n. Vota deum prinw vicior folve- hat Eoo. Ita Propert. Sive illam Hefperiis, ftve illam oftendit Eois. Quod nofter eft imitatus hic & Pfal. 20. Radiis Hermon tepefac- tusEois. C.
3. Nomen jubar ante eoum Tviane cieho. ] Ante luciferi 6c folis exortum te inclamabo. J.
3. Ciebo] acieo,civi, citum penult. brevi. ciere, id eft rno- vere, ut fontes &ftagna ciere dicuntur ranae apud Ciceronem de Divinat. Hinc excito, concito, item percitus, excitus, ccncitus penult, brevi. Alterum ejufdem fere ngnincationis eft, cio, civi citum penult. longa : cire, id eft, vocare unde accitus, excitus ; penult, itidem longa pro advocato aut evocato,
4 Tu
Ps a t: v.
4 Tu Deus, tetus pietate vera, Impii ritus fcelus exfecraris : Nec frui pravi ftudiofa mens te
Sperct amico.
5 Vis tuos vultus metuit, nefafque :
6 Hoftis es fraudum & cupidae cruoris Csedis : audacem fimulare iinguam
Falfa recides.
7 At tua fretus bonitate facrum Limen accedam, tua templa inibo : Rite adorabo tua fanc~ta caftis
Numina votis.
4; 1u Veus, Utiis, &c:J Tu autem Religione fincera gaudens, caeremonias impias et fceleratas deteftaris, nec «jui ftudio fuo in- dulgentes mala perpetrant, ullam ex amicitia tua fru£tum fe percepturos fperent. J-.
6. Hofiis esy Qpc. ] Inimicns es omnis crudelitatis cupientis cru- orem fundere, linguam <juog_ue mendacia fingere audentem ab- fcindes. f:
6. A udacem fimulare ) id eft, in fimulando. SicutHorat, dixit Audax omna perpeti, Sufficiat autem femel indicafle, hunc Grascif- mum, qui ut apud Horatium, ita in hoc «juoque poemate creber- rimus eft: Eodem enim modo Graeci dicunt, ^i^cly.tI^ 7T<l%etv <juod Flacco eft pati indocilis, ad cujus imitationem Pfal. 1 5-canit: fidemqueque indociJis temerare paBam. C.
7. Rite adorabo ] Venerabundus, ex praefcripto legis, precibus puris fan&itatis ergo colam. J. Rite idem quod legitime, re&e, ordine. Varro a ritu diftum putat, propterea quod qux fecun- dum ritum fiant, re£ta et rata fint. Beos rite colere Cicero Sacrh jtcium rite perpetrare. Livius:
5/ femel optandum efi : Augufii Numen adora ; Et yuem fenfifii, rite precare Deum.
Ovidius Lib. 5 Elegia 8. 7. Numina ] Vox Numina pro Divinitate ponitur. Ita Virgi- lius multis in locis. Georg. lib. I; Ac tua nautz Numina faU colant et ^neid. lib. 2. Orandaqu& Tjiva Numina cenda- manti
B S Tu
IO P S A U V.
8 Tu mihi, ut catTesfugiam dolofos Hoftium, lumen, Deus, sequitatis Dux tuse pr«cfer, dubioquc caecos Dirige gieflus. 5? Hoftium verum fugit ora, pe&us Incolit frausfpurcitiefque : guttur Tetriusputri eft quod hiatrecludens Funera bufto. Linguaadulatrix tacito veneno Blandiens, cscos meditatur i&us * jo O Deus, rerum 6 Pater alme, gentem Perde nefandam. Reddeconatus, Pateralme, vanos,- Quique te linquunt, fcelerum fuorum Sentiant poenas meritas, ab ima Stirpe reciii : 1 1 Sed tua femper bonitate tuti
Gaudeant qui fpem pofuere in uno Te fibi certam impavidi, tuumque Nomen adorant. iz Namquetu re£tos animique puros Larga opum dextra recreas benignus, Et tui ( tanquam clypeo) favoris Protegis umbra
9. Guttur Tetrius putri, &c. ) Ordo, Guttur eft tetrius putri bufto quod hiat recludens funera.
o. Sermo verus ex hoftium ore nullus exit, dolus & impuritas i in eorum animis habitat, guttur foedius eft fepulchro putrido 6c I malc olenti, quod apertum eft cadavera oftendens ; lingua quo- que eorum palpans, blandeque rre compellans, cum intus dolus | abftrufus lateat, cogitat mihi occulta vulnera infligere. f.
9, Bujlum ] proprie locus eft ubi cadaver alicujus combuftum '. & fepultum eft, unde Statius dixit fumantia bufla. accipitur fere j jpro ipfo fepulcro. Cic: a. de leg. Bujlum aut tymbon violare. C;
p s A L.
P s a l; VI. *i
C a r m. G e n. iii.
Vavid agrotus, iram T>ei flagellumque depvecatur, mifericordiam im- ploraty QPfalutem petit, quibus fide impetratis de attentione et bene- fcentia Dei contra hojies gloriatur.
DUm fervet ira, Domine, dum mens ^ftuat, Ne me merentem corripe : Pum fsvientis flagrat in curfu furor3 Exigere pcenasabftinc,
2 O parce, parce : languor segrurn conficit %
Manum falutarem admove. Corpus5 folutis offium compagibus, Enerve vires deferunt.
3 Mentemque graviter moeror angit turbidam,
Quo me ufque miferum negliges?
4 Quo me ufque linques ? jam reverte, ac libcra
~ iEgrum inferum de faucibus.
5 Ubif-eva duram mors manum injecfc fernel,
Quis amplius meminittui ?
Quis mortis alta fubrutus caligine
Nomen celebrabit tuum ?
6 De nocte pectus anxium fufpiriis Pulfans, gemenfque, lacryrnis
1. Dum fervet ira, 6cc. ] Dirm ira tua, Jehova, feverior incan- defcit, durnque animus, ceu perturbatione illa a£lus exardefcit, ne me, qua?fo, fjui poenas merui, caftiges : dum inquam indigna- natio tua fuccenfentis deliftis meis ardet, & adhuc paulatim in- crefcit, noli de me fupplicium fumere. J.
2. Corpus - • enerve vires deferunt ] Corpus invalidum vires
deltituunt J. Enervus Vel Enervif, debilis, mollis quafi fine nervis.
5. TJbi f&va duram mors manum in)ecit~\ Poftquam mors crude- lis, tanquam manu inexorabili injefta, me femel fibi aiTiimptum pro fuo vindicavit. J-i Ubi fepe pro poftquam ufurpatur Cic. pro Rab. Ubi femel quis pejeraverit, ei credi pofiea, etiamfi per plures Vqos juret, non oportet.
B 2 Lavo
12 PSAL. VII.
Lavo cubile : ftrata fletuum madent Rorata largis imbribus,
7 Caligatacies luminum doloribus,
Hebetata longis : hoftium Interque rifus &dolos emarcuit Color vigorque corporis.
8 At tu fceleribus turba gaudens impiis,
FaceiTe, fpempone irritam : Lamenta Dominus & meorum fletuum Placatus audiit fonum. o Dominus benignus fupplicem me exaudiit,
Orationique annuit ; io Subitus ut hoftes obruat pudor meos, Vultufque confundat rubor ; Trifti repente ut palleant infamia, Fugamque turpem mcereant.
7. Pupilla oculorum dolore morbi diuturni obtufa velut inca- ligine parum videt ; interea dum hoftes exultantes me rident, 6c fraudibus ftruendis intenti funt, color 6c vegeta membrorum om- nium vis debilitata eft.
10. Ut repentina fcelerum infamia hoftibus inufta, eorum ar- rogantiam imminuat, ruborque, ex pudore ortus,ora eOrum tur- bata inficiat, ut pallidi fint hoftes mei ob ignominiam eos con- triftantem, & inhoneftum a me difceffHm doleant.
PSAL,
psal; vii. 13
C A RM. GEN. VI. J)avid confidens D*0, exoptat a perfida accufatione liherari : profejfus hons confcientiz tefiimoniumy malaqu& infe firuebantur, averti cupit : pronunciat improberum exitium^ & Dei laudem a piis pr&di- catum iri.
IN te falutis fpem pofui mese, Servator orbis: faucibus hollium Me libera, qui mente fasva Intentum mihi moliuntur.
2 Si nemo vindex aflerat, ut leo Imbellecrudus dilaniat pecus ;
Sic me ferus difcerpet hofiis, Innocui fitiens cruoris.
3 Si verusindex memerito arguit, Nec falfa mendax crimina texuit,
Servatov Orhis ] Ita Dominum Deum, conditorem 8c confer- vatorem rerarn omnium nominat, alias nomen hoc proprie tribui- itur Salvatori noftro Jefu Chrifto. Apud Propert. lib. 4 Eleg. 6 eundem titulum Apollo tribuit Augufto hoc difticho. fiiox <*itj 0 longa mundi fevvator ah Alha Augufte, HeBoreis cognite major avis. Gentibus guoque celebris fuit £W$ o~&)Tnp quae Herculi quoque idem nomen tribuere.
2. Tueo crudus} Pro crudeli aut cruento, Crudus enim a cruore, ut quidam putant, derivatur. Alias, crudum dicitur quod incoc- tum eft, inde Medicorum Cruditas. C.
2, Sitiens cruoris ] Elegans Metaphora rei cujuscuncjue avidi- tatem exprimens. Unde Gc. dixit Sitiens Voluptatis, item Sitiens virtutis. Et apud Horat. eft,fitis argenti, apud Juvenal. fitis fam& apud Claudianum, fith pr&d<e: Cyrus cjuoque, apud Xenephontem, ardentiffimam fuam aiiisbenefaciendi cupiditatem volens indicare, dicit JWo %d.pt£*<&eu id eft fitio aliis gratificari. C.
3. Si verus ir.de x ] Index eft cjui aliciuid notum facit dicendo 4. Catilin H&c omnia indices detulerunt rei cconfeffi funt. Hinc Indicium <juod proprie eft delatio, dete£Hoque rei five criminis.
5. Crimina texuit ] id eft, calumnias & mendacia concinnavit, Ita Propert. Caufas texere kthi & Cicero texere opus> texere epifia- Um* C.
4 si
14 P s A 2 VIL
4 Si damnatranquillo creavi,
Promerito male ni perperci :
5 Me perfequaturdum capiat fequens, Captumque flernat, ftratum & humi pede
Conculcet, & fceptri fuperbum Proterat, abjiciatque faftum.
6 Exfurge, juftas te furor lmpius Meorum in iras excitet hoftium:
Exfurge, promiflamque redde Perfldise, Deus, ultionem.
7 Exfurge, terris luceat omnibus Augufta majeftas tua,- te fuum
Accurrat agnofcatque Regem Concilium populi, patremque.
8 O qui potenti fceptra tenens manu, Gentes per omnes crimina vindicas,
Me vindica, fi rite poenas Ore pio innocuoque pofco. io O jufte judex, cordis in intimo
Quem nil receffu praeterit abditum, Frange impios aufus malorum ; Fulci animos refoveque juiios- ii Securus hoftes nil metuo, Deo
Cuftode : qucm fimplex animi juvat
6. Me perfequaiur ] Bellam hi verfus gradationem continent, qnae hoc modo foluta oratione exprefla fiet confpe&ior. Index perfecjuens me capiat, captum fternat, ftratum proterat, protri- tum conculcet, conculcatum fepulchro inferat: In Heroico dixif- {ht: Me capiat captumque wecet, tumuletque mcatum.
7. Exfurge, terris, &c. ] Expergifcere, ut tua amplitudo vene- rabilis omnibus terrarum incolis appareat, ut populi ccetus pro- pere conveniat*, te<jue gubeinatorem 65 creatorem fuum efle fate- atur. J.
2 Candor
*5
p s a l; vil
12 Candor: pios fervat, malifque
Exitium affidue minatur.
13 Si perftet hoftis, jam gladium tenet, Jam tendit arcum promtus, & arripit
Ferale telum, & ignc fxvo Lethiferas acuit fagittas.
14 En, qui nefandum parturiit fcelus,
Concepit «erumnam, parietvelut Qu# vana per fomnum inquietas Ludificant iimulacra mentes.
15 Fodit dolofam, ut me caperet, fcrobem ,-
Incautus in foffam ipfe iuam ruit.
16 In verticem ipfius recurret
Pernicies, recidentque fraudes.
17 Ergo expeditus fraudibus & metu,
Rerum parentis juftitiam canam/ Nomenque fandum : gratiafque Lastus agam, repetamque laudes,
13. Weprimalonga, eft qmcnuid funeftum, dirum, etcum cxitio et abominatione conjunctum eft C-
13: Lethiferasfagittas] Id eft, mOrciferas et veneno illitas T,
1 5. &rofci» ] FofTam. Sb-ofc proprie fovea. in fp,,, «ff *r j bores conferendas aut depangend £ C *"* ^^ ad ""
JL„HTSl Libera£«s> aP^ibusanimaIiumquicumftuna
P S A L.
P S A L VIII. 16
G ar m. Gen. vii.
David extollit majepatem Dei ah operiius in ccelo & in terra, maxime vero in homine, tum creatoy tum i?jJfaurato per Chriftum.
GEntis humanae pater atque cuftos, Quam fan&a Majeftas tui Nominis terras ftupefecit omnes,
Sol quas recurrens adfpicitl Et fuper cceh radiantis orbes
Tua magnitudo feextulit.
2 Quam pia mundum tueare cura
Lattentis sevi infantia Prodit : ut linguas temere obftrepentum
Tibi refutes hoftium : Hoftium, quorum vomit os furorem
In te, fititque fanguinem.
3 Luce cnm ccelos vitrea ferenos,
Pollentis opera dexterae, Cerno ; ciim lunam, nitidafque ftellas Per te creatas confpicor;
4 Oiiantulus (mecumtacitus revolvo)
Homo eft, ut ejus fis memor ! Quantula humanae eft fobolis propago, Dignere ut illam vifere !
5 Hunc Deo a-qualem prope reddidifti :
Ornafti honore & gloria :
l: Gentishuman<Zj &c. ] Verfus Horatii lib. i: Ode. 12.
1. Lachns~\ a la£teo, la£tes, la&ere pennltima longa, tjuod eft lac fugere, et proprium eft infantis aut catuli ab uberibus pen- dentis. Aliud eft lafro, laftas, laftare, tjuod eft lac praebere, et proprium eft Matris. C.
5. Tollentis ] validae, potentis. Aufter fuhninepollens9tX. pollens opibus eft apud Lucretium, JJoftis e^uopoflens apud Ovidium. C.
6 Et
JJ P S A L. IX,
Et tuae dextrae fuper univerfa
Opera creafti principem : Cuncxa vitalis quibus hauftus aurae eft,
Illi dediifii fub pedes.
7 Huic boves parent & oves, pecufque
Quodcunque campis pafcitur £
8 Quique pennarum celeri volatu
Metitur ales aera *. Quique pinnarum ceieri natatu
Pifcis pererrat sequora. 3
9 Gentis hurnana? pater atque cuftos
Quam fan&a majeftas tui Nominis terras ftupefecit omnes,
Sol quas recurrens adfpicitl
6. Hauftus aw& vitalis ] Poetice accipitur pro ipfa vita, cjuee tamdiu ineffecorpori creditur, quamdiu vitali vefcitur aura, feu quamdiu fpiritum ducit. C.
8. Ales ] In auguriis veterum alise volucres vocabantur Qfcines cjuse voce & cantu , alias AliteSy feu Trxpetes quse volatu ahquid prsnuntiare putabantur. Utrumque complexus eft Virgilius de Augure lo<juens. fhii uolucrum Jinguasy qui prapetis omina pem?<zt &c. Hic pro quavis ave ufurpatUr. C.
S. Tinnarum ] Yinna Vocabulum eff homoriymum, funt enim etiam Pinnas aedi&ciorum Sc murorum partes ad modum faftigii actiminatas ; hic autem funt pennas pifcium Gexm.Fifchfedern. C,
P s a l. IX. Carm. Gbn. viii.
David graiias agit Deo de GoJiatho occifoy &P fufis Velifihtis : Qppios fecum hortatUYy ad Dei Majefiatemy ojficium, & opera ceJehranda : additur forma precationis y quam iunc fideles habuerunt pro faJute fua, Qp hoftium dejcBione.
RErum certa falus, te eano, gratias Exiolvo meritas ex animo tibi : Et miranda futuris Pandam facta nepotibus;
G % Tutus
■ 8
PSAL, IX.
Tutus prarfidio nil metuam tuo : L«etus laeca canam fed tibi carmina^ Te laudabo fupremi
^Eternum aetheris arbitrum.
3 Spes hoftis temere elatus in improbas3 Converfus trepida terga dedit ftiga,
Et virtute potentis
Dextrse peflu.m abiit tuse.
4 Tu vindex cupidos exitii mei Perdis ; tu trepido praefidium es reo :
Tu litem mihi judex Ex alto dirimis throno :
5 Tu gentis valido robore barbarse Compefcis furias : deftruis impios,
Ut nec nomina feris Narret fama nepotibus.
6 En> hoftis tumidse quo recidunt minse ! En, qui fternit humi funditus oppida,
Et proflrata perennis Condit nube (ilentii 1
7 At rerum Dominus perpetuus thronum Fixit perpetuum juftitiae fibi,
2. Mternum Atheris arbitrum ] Periphrafis^Dei, cujus arbitrio ccelum & terra condita fuut et confervahtur. C.
3. Vejfum abiit ] Vejfum Adverbium idem fignificans quod Grsecis netrcdy id eft deorfum 8c tanquam fub pedes depreifum. Lucret. Pejjum fubfedere fuis pariter cum civibus urbes. loquens de terrae motu. Columel lib. 12. c. 6. Eft aliud murU matur<e experi- mentum : nam uhi dulcem cafeum clemiferis in eamy jl pejfuru ibity fcieS ejfe adhuc crudam. Jl innatabity maturam. Hinc darepejfum 8c peffundarey item, irevenum feu venirey id eft, venalem efle. C.
6. Condit nule filentii ] Bella tranflatio. Sicut enim nubes fplen- dorem radiorum folarium adfpe£tu noftro aufert ; ita filentium, 6c hominis & rerum ab ipfo geftarum memoriam aboler, earum- «jue oblivionem inducit. Sicuti ex adverfo, rnultorum vox et ce- lebratio, nominis claritatem effici^ & confervat. C.
Orbcm
PSAL. IX. 19
Orbem ut legibus xquis, Ut jufte populos regat. S Curn vis incubuit foeta fuperbia Infreni, miferis praefidium pates, Tuti pandis afyli
Arcem rebus in afperis-
9 In te uno merito fpem folidam locant, Qui novere tuum nomen, & ultimo
Ut difcrimine amicos
Nunquam deftituas tuos.
10 Ergo arcis merita laude Sionia? Cuftodem Dominum pangite ; confiii
Decreta ardua gentes Late ferte per exteras.
1 1 Vindex innocui fanguinis expetit Pcenas ; vi tenues nec finit opprimi
Impune : applicat aurem Clamantum querimoniis.
S. Foeta fuperbia ] Fcetus, fubftantive, eft rerum tam anima- tarum qnam inanimatarum 4 Georg. Aut fcetus nixihus edunt. Ne- morum fcetus, Sc Largo puhefcit vinea fcetu. Hic, adjeCtive, idem fignificat cum gravido aut pleno. Fcetum enim dicitur animal praegnans, ante & paulo poft partum ; eleganti igitur tranflati- one, vim fuperbia fcetam dixit. Violentia enim pleruncpe cum fuperbiaconjun&a eft. Virg. Loca fceta furentibus Aufiris. Et Non infueia graves tentabunt pabuJa fcetus. Hor. Vulpes fceta. Et hic nofter, Pfalmo 105: Regia foeta ranisi C.
8. Afyli arcem pandis ] avXet, Graecis, prseda feu rapina inde (TvKetcd fpolio vel aufero hinc clavKOy arx, templum, ftatua principis,vel area facra diOra eft, in quam fontibus tutus erat recep- tus, unde nefas erat cjuempiam extrahere vel abripere. Virg- 8: JEneid. Hwc lucum ingentem quem RemuJus acer afylum Rettu- lit* ciWhidL pro eo jure libertatis venise. C.
10. Dominum pangite ] Proprie pangi dicuntur plantse quas in fcrobes defiguntur ; hinc verfus quoque pangi, id eft ftylo in ta- bellam ceream impreffo «juafi exarati videntur CicerO Tironi: An $>angis aliquid Sophocleum» Horat. Ego mira poemata p&ngo. C.
C 2 12 Affii&as
2 0 P S A L. IX/
12 Affli&as bonus ores propius meas Contemplare, odiis quem petit improbis
Vis hoftilis : & azvx Mortis faucibus eripe.
13 Ut, qua mole Sion crefcit in scthera Late confpicua, laudibusefferam
Te, lstufque falutem Acceptam referam tibi.
14 Pemerfit merito fraus fua perfidas Gentes exitio : queis alios plagis
Irretire parabant,
Hsefere impliciti pedes.
15 O miranda Dci judicis arquitas ! Fraud is fraude fua prenditur artifexo
O res pectoris altis
Condenda in penetralibus ! \6 Sic eit : interitu devorat impios Improvifa dies: immemoresDei Gentes mors inopina ^Eternis tenebris premit, 17 At confifa Deo nuda modeftia
iEterniim Domini non animo excidet, Nec laeto miferorum Spes fruftrabitur exitu.
14. Tlagis irretire'}. Tlaga quocjue eff. verbum homonymcn, qucd prima. brevi, ut hic, fignificat retia rariora ad capiendas fe- ras, quod fcilicet, ut nonulli volunt, plagis, id eft, foraminibus plen^fint, unde Horat. ^vudere feras in obfiantes plagas. Et per Metaphoram Flagt amoris, apud Lucilium. Eadem vox prima brevi, fignificat fpatia vel tractus cceli amplijflimos. Hinc plaga crientalis aut eccidentalis. Eadem denique prima longa iignificat verbera. GrScis T\nya.r- Hinc plagas adhibere. JBhryx plagis fii melicr. Unde plagofus Orbilius, «jui plagis inferendis dele&are- cur. C.
15. 0 respetlms altis condenda in penetrabilus ] Expreflit Para- j»hra*#es his vcrbis vim vocis Ebraicx Selah* C»
18 Rerum
P S A L. X. 21
18 Rerum furge parens, neu fine ut impotens Adverfus tenues crefcat homunculus :
Et juris preme frenis Gentes arbiter impias.
19 Circumiiiie zux mole poientiae, Terroremque feris mentibus ingere :
Agnofcat male flrmam
Sortem gens homin.umfuani.
P S A L. X. C A R M, G E N
111.
Pueritur apud Deum KccJefla^ fe in mantts impiorum traditam, c-u&- I vum malum animum, maJediciay maJef.c'm1 & hJafphemias expJi-
cans, hcnorum perpefpones ofiendit .■ denique orat ut fuorum mifertm
improhos contundaty Qp pios iiheret.
QUonam ufque cuftos gentis humanae tuos In rebus arctis negliges ? 2. v^wnam aberis ufquc, dum pios tyrannide Premit arroganter impius ? O ii fceleitum vergat in caput fcelus,
Suifque pereat artibus. Dum mentis explet per nefas libidinem,
Sic gloriatur lmpius, Sic gaudet m fe, fempiternum ceu decus Re&is pararit artibus. 4 iEqui atque iniqui negligit difcrimina Infrenis arrogantia, Su^que piaudit fuaviter prudentia?,
Nullum eife quod putet Deum.
2. Vergat incapuf] id efl, recidat, iit qucd fecjuitur /#/.,' pereai artihus, juxta illud Salomonis : DoJus recidit in cor fabricanimm hiaJum : In confiJiarios autem pacis Jztiiia. ER autem vergereAeni- ter inclinare, demittere aut etiam fe extendere. Kinc vergere in meridiem aut Septentrionem. Dies vergens in noctem. Invergere vero idem <juod infundere ©ft, Virg. Frontique invergii vina facerdos. C.
Felicitatis
22 P S A L. X.
5 Felicitatis fomnio indulget fuse,
Oiiod cun&a cedant profpere : Nec te ruturum cogitat vel judicem, Vel perpetrati vindicem.
6 Hoftes minoris settimat nihilo fuos,
Sic ipfe fecum computans, Incommodi expers ad fene&am ufque ukimam
Securus £vum tranfigam. Non cura lsetis ulla fefe gaudiis,
Non segritudo interferet.
7 Os exfecranda defpuit convicia,
Spumatque probris & dolis : Bonis labores continenter peftilens Lingua & dolores parturit.
8 Circa viarum compita inlidias locat,
Ut innocentem clam invoiet : Intentus oculis intuetur acribus In tranfeuntes pauperes.
9 Qualis cruentus fubter alta delitet
Speisea conditus leo : Sic e latebris corde trepido palpitans,
Infirmioribus imminet : Et occupatos multinodis nexibus
Naifas involutos attrahit,
8. Compita ] Loca ubi plures viae feu itinera competunt; Ovid ln iernas compitafeftavias. C.
9. SpeUa ] <f7r\)KtiLiQV Latinis antrum, Spelunca vel caverna trade SpeUum ferarum, pro antro feris latibulum prasbente. Virg Jn fyhiSy inter fpelaca ferarum. C.
9. Multinodis ] Penultima longa, a nexu multorum nedorum
I- Lucretius dixit Multangulus, Plin. Multicaulis Ovid. Multi
<. Varro, Multinumus, ad quorum fimilitudinem elegante
vc ~»bulum hoc conformavit. C:
Vfajfa ] Naffa proprie textum vimineum in quod efca impo fi . ;fces alliciuntur, ita ut ingreflis non pateat exitus. Hic me t irice accipitur pro dolis & machlnationibus fraudulentis. C
Malifqu
P S A U X.' 23
10 Malifque fubigit : & tenebris occulit
Crudelitatem callidus. Ah, ftrags quanta tranfeuntes perculit, Graifatus iilis artibus I
11 Sic deinde fecum colligitmale creHulus,
Hasc prorfus ignorat Deus : Avertit ora rebus humanis fua,
Fandi 8c nefandi negligens.
12 Exfurge, Domine, tolie in altum dexteram,
Librata fige vulnera. Ope deftitutos ne pios fllentio Obliviofo defere.
13 Tene impiorum pervicax vefania
Sic audeat contemnere $ Secreta fecum corde tacito ut murmuret, Humana non curat Deus.
14 Cernis profec~td cun&a, cernisj & tuam
Sceleftus in manum cadet, Ut te labores & dolores pauperum
Non prasterire intelligat. Tibi reli&us eft inops atque innocens :
Tu tutor orbos protegis.
15 Tu frange vires impii, violentiam
Tu mentis improbse doma :
11. Vandi & nefandi negligens ] Licitum & illicitum nifeil cu- rans. J. Fandum & nefandmn idem quod fas & nefas, utrum- que enim a.f ando dicitur, quia quod as^uum eft digne fari poffu- mus, quod iniquum fari non poffumus. Virg. Atfperate Beos me~ moves fandi atque nefandi.
13. Tervicax] quafi per vim perfeverans nulli cedens.' C 13. Vefania ] Vecordia erudelis & furiofa; Ita Catullus vocat ventum vefamentem. C.
24 P S A L. XI.
A ftirpe cxh donec impietas fimul.
Eliminetur & impius.
ic5 Tum firma Dominus fasculorum ia faecula
Sceptra obtinebis imperi,
Gentefque terrae finibus procul tuse
Exterminabis impias.
17 Hsc vota duris obruti laboribus,
Has fupplices fundunt preces : Animofque flimulis incitati talibus, Te lacrymantes poflulant ;
18 Pupillum & inopem ut vindices potentium,
Ab impotenti audacia : Homo ut feroces fpiritus ponat, fuas Infirmitads confcius.
1 5. Eliminetur ] Quafi extra limen ejiciatur efl: enim eViminare extra limen efferre. Horat^, Ne fidos inter amicos: Sit qui dicta foras eliminet. C.
16. Imperi ] Pro imperii, Apocope pOetis ufitata. Virg. 'Tuguri congeftum cefpite culmen, Ita Pfal 13 dixit Auxili pro. auxilii. Pf- 55. Confili pro ccnfilii, 8t alibi Ingeni pro ingenii. C.
P s a l. XI. Carm. Gen, vi.
Vavid ah hofiihus contumeliis &* perfecuticnibus affeftus, graviter eos reprehendit, irrita fore eorum co?ifilia pr&dicit : deumque Judicem cognofcere, probare, & judicaturum effe fmgulos ex aquo & hon* oftendit.
Q
Uum fpe falutis tion dubia fruar, Deoque fidam, vos mihi dicitis,. Faceffe rupes in remotas, Antevolanspavidas volncrcs„<
2 Intcndii
PSAL XI, 2$
2 Intendit arcum (en afpicis) impitisy Nervo fagittas admovet, ut petat
Incogkantes e latebris Innocuos animique rectos.
3 At tu potenti, Rex bone, dextera Domas rebelles, & facis irrita
Decreta vefani furoris Contra humiles male nil merentes.
4 ^Eterna coeli templa colens Deus, Et lucido aftrorum in folio fedens,
Humana per terras acutis
Fa&a oculis fpeculatur omnes.
5 Non juftus illum, non latet impius Cuncla intuentem, fed ftudio ad nefas
2. Nervo fagittas admovet ] Quafi de afcu Scythico loquatur, cujus nervo crena feu incifura fagittss immittitur a fagittario, poftquam arcum tetendit. C.
3. At tupofenti Rex bone, &c. ] At tu, Rex benigne, manuforti inimicos fubigis, vanaque reddis confiliahominum infane & vehe- menter furentium, quae contra fimplices nihil commeritos cepe- runt. J.
4. SpecuJatur ] Quafi e fpecula cceli intuetur: Eodera pene verbo utitur Prudentius, in verfibus omnium piorum obferva:- tione dignifiimis, Sc cum hoc quoque Pfalmi loco plane con- gruentibus.
Specuiator adflat defupev, Qufi nos diebus omnihus, AHufque nojlros profpicit, A Juce prima in Vefperum. Hic tejiis, hic eji arbiter, "Hic intueiur quidquid eji, Humana quod mens ccncipit. tinnc nemo faJJit Judicem. C*
5. Nenjujlus iJIum, &c. ] Vir bonus non eft illi ignotus, vit malus non praeterit illum in omnia intuentem, fed aequus mundi re&or, & judex, odium ingens habet in homines pravo animo ad (celus proclives. J.
D Pronos
16 P S A L. XII.
Pronos maiigno juftus orbis Ex animo moderator odit.
6 Super fceleftos retia depluet : Ignes remifto fulphurc flammeos
Ad impios eliminandos Fulmineae rapient procellsc.
7 Juftoique juftus juftitix parens Amore fancto amplectitur unice,
Et fraudis ignaram ante vultus Affidue videt squitatem.
6. Bemiflo] Pro, mifto. Compofitum pro fimplicf. Horat.de arte Pcet. Sic veris faJfa remifcet pro mifcet. C
P S A L. X I I. C A R M. G E N. IX.
David anliccrum calumniis preffus, opem Dei impbrat, addu&apro* mijfione Jidem fuam conjirmaty QrfaJutem petit,
AFferopem, fervatoropemfer°. pulfareceffit Intemerata fides :
2 Nuda fides hominum fugit commercia : vana
Cum focio loquitur Quifqus fuo, blanda exercensmendacialingua, Corde (cclus meditans.
3 Ora Deus fraudum dulci medicata veneno
Conterat, & penitus Grandiloquam ex ima linguam radice revellat, 4' Qtuque pudore carent,
Dicere nec metuunt ; Falfa ad perjuria linguas
Fortiterintrepi ii Affuefcamus, & os age confirmemus ad omne
Flagitium : neque enim
Oris
P-S A L« ■ XIL 2?
Oris frena rnei, linguseve repaguia quenquarn Me nifi habere puto.
5 At Bominusplan&usmiierorum, &duraferentum
Aure trahens gemitus, Surgam, ait, atque inopem, tuta ut refpiret in arce, lnfidiifque procul,
6 Securum ftatuam. Hxc Dominus : quod ab ore fideli
Cunque fluit Domtni Auro purius eft, auro quod fufile fecit
Septima flamma coquens : Dum fxx m fumos exploratore camino
Crafia abit & cineres.
7 Polliciti memor ergo malas mala toxica lingua*,
Sancie parens, inhibe : Peftifera de gente hominum nos, optime cuftos^ Afiere perpetuo.
8 Nam Jate impietas graiTaturiibera, paflim
Omnia plena malis, Quum penes injuftos jtiseft, & jufla malorom Sunt metuenda bonis.
4. Repagula ] Rep/igulum j^roprie in circo illud quafi obftacu- lum erat, quo demifio equi curfores ab excurrendi libertate co- hibebantur, eodemcjiie fublato ad curfum emittebantur. Accipitur etiam pro obice ;feu pefTulo quo fores muniuntur.* Utrumcjue Plautus in Ciftel. cOnjunxit. Gcdudite ddes pejfulis^ repagulis. Nonnullis etiam idem lignificat quod operculum. C.
5. VlanBus ] proprie ejulatus cum pecioris percuiiione. C* 5. Aure ivahens^ Poctice pro exaudiens. C.
7. 1'oxica'] ttxicum pro veneno accipitur, tefte Plinio, dictum a taxo arbore venenata, vel quod roU to^qi^. id eft fagittis illineretur. Alit a Tofgy», id eft, jaculor, deducunt, quod vene- num in intimas corpons partes penetret. utuntur eo Plautus, Hora- tius, Propertius, & aiii. vide Plin. lib. 16 cap. 10. C.
D a PSAL
s8 P s a u XIII.
C A R M. G E N. X.
Vavid de opis divint dilatione, infrmitate fua^ & inimicorum impor- tunitate expojtulans, Veum orat pro falute fua} Ql9 hoftium confu- fone> ad gloriam fui nominis,
QUoufque, re&or unice, Me deftitutum negliges ? A iempiterna me obrutum Oblivione deferes ?
Quoufque vultum amabilem Iratus abfcondes mihi ?
2 Quoufque-curs turbidse Mentis quietem diftrahent ?
Quoufque cor cruciabitur Moeroris seftu fluctuans ? Quoufque, me proftrato, aget Hoftis triumphos infolens ?
3 Regnator orbis adfpice ; Opem fer, & lucem tuam Infunde, ne mors lumina Somno perenni fopiat ;
4 ISie jactet hoftis arrogans Me viribus fra&um fuis, Ne me perofi perfidi Meo dolore gaudeant.
5 Tu me falutis recreas Spe, largus auxili: tuum, Salute parta, laudibus, Rex magne, nomen efteram.
4. Meo dolore gaudeant ] Vitium proprium diabolo homini- \ buiqne prorfus malis. C.
5. T« me falutis recreas, &c: ] Tu me benigne juvans, inco- lumitatis expe&atione munifice reficis, incokmitate potitus,tuas, Rex potens, laudes in aftra tollam. J,
PSAL.
P S A L. XIV. t9
Carm. G e n. XI.
pavld Ifraelis impieiatem a Dei Qp confcientU ipfcrum ieftimcnio, &=> vanitate ftudii illorum oftendit, & futuram hberationem & Utitiam pr&dicat a fcla Dei mifericordia»
SEcum infania callide Indulgens vitiis fic loquitur, Deum Formido fibi credula Commenta eft hominum, quum temerario
Cafu fors ferac omnia. Ergo flagitiis fe penitus dedit
Secura impietas Pei : Nec quifquam ex animo rec~ta fequi ftudet.
2 De templo asthereo Deus
Ad curas hominum lumina verterat,
Si quis non ftolide improbtis Ad cuitum revocet pe&ora numinis •
3 Omnes in fcelera omnia Conjurafleputes: foeda, nefaria,
Deteftandaque perpetrant : Nec cuiquam eft ftudium recta capeflere.
4 Nam qui refta capeflerent ? Quem fanis aditum confiliis darent,
Quorum nequitia 8c fcelus Infecere animos? qui populum meum,
l. SecuminfaniacaUide^c.j Stulti flagitiis fuis faventes, fce- leraque fua foventes, fic intra fe tacite & aftute co-itant ho mines timidi nimium facile nbi credentes finxerunt Deum d£ fortunaa&onesomnesfine ulla ratione furfum ac deorfum v IZ tat : ergo impn Deum non timentes, fefe ex toto animofcctoo
terMu^iMywer,a,t' nem°^ue laborat tota ~ "SS.
Ceu
jo Psa Ll XIV:
Ceu pra^dam fera, devorant ; Nec rerum Dominum mente colunt Deum.
5 Aft illos gelido metu Horror concutiet, juflitiae Deus
Cum patronus opem feret Infonti : increpicans talibus impios,
6 Vobis ludibrio fuit
Infontum pietas : vos inopum pium
Rififtis ftudium, preces, Spes lentas, trepidas follicitudines :
At, cui lidit inops, Deus Spes & vota bonos ducet ad exitus.
7 O fi mittat opem fuis ISperatam Deus e rupe Sionia.
Nam cum vincula ruperit, Exfolvetque fuos, pe&ore libero
5. Afi lllos gelido metu, &c. ] Atqui aliquando erit, cum tremoi hoftes, timore frigus inducente, commovebit, cum fcilicet fum- me juihis, juftorumque defenfor, innocentes juvabit, talibus ver- bis homines Dei negligentes redarguens. J.
5. Tatronus opem feret ] Vatronus eft, qui clientem habet cui fe ut patrem prxftat. Nomen a Romulo inventum fuifle dicitur, qui cum potentiores fecreviflet a plebe & plebeios illis tuendos regendofjue commendaflet, illos Vatronos bos Clientes appellavit. \ Liberti etiam Dominos fuos a quibus manumifli erant Tatronos vocabant. Eft etiam in genere Patronus, defenfor, idcirco om-i nes qui accufatorum caufas agebant Patroni dicebantur, cum difM crimine tamen ab Advocatis. Afconius in Divinat: Ciceron. Quj. defendit alterum in judicio, aut PatiOnus dicitur, fi Oratcr ejl \ aut: Advocatus, fi aut jus fuggerit, aut pr&fentiam fuarn commodat ami- co ; aut Procurator, fi abfentis negotium fufcipit ; aut Cognitor, fi prtfentis caufam novit & fic tuetur ut fuam.
Gaudebui
PSAL. XV. 31
Gaudebunt Abrahamidse, Et jufta Ifacidse tetitia frement.
7. Gaudebunt Abrahamidat &c. ] Pofleri Abrahami animo qui~ eto lsetabuntur filiique Ifaaci merito gaudio geftient. J.
7. \*&titia frement ] Verbum Fremo frequenter ufurpatur in ar- gumento indignationis. Vide Annotata ad Pfalm. 2. Virgilius frequenter hac voce utitur, pro confenfus aut l^etitiae fono. Ita jEneid. 1« CunBi fimul ore fremebant Dardanid*. id eft, Trojani omnes murmure approbabant. 6c JEneid. 9. L&titia Judifqus via plaufuque fremebant.
P s a l. XV. Carm.Gen.vi*.
David ofiendit vera ecclefit prdfentis & fempitern& membra ex inie- gritate vit£, jufiitia, & veritate innotefcere.
SAn&ae Sionis templa quis incolet, Rex magne3 tecum? quem (latues tuum Sanctum fuper montem, ut malorum Liber agat placidam quietem ?
2 Quem fraudis expers fimplicitas juvat, Urgetque recfcum propofiti tenax :
Nec mente fsevus grata blandam Edocuit fimulare linguam.
3 Nec ore mendax exitiabiles Concinnat artes : nec mala proximis
Excogitat : nec dulcem amicum Opprobriis maculat pudendis.
4 Qui faftuofum defpicit impium, Dei timentem fufpicit & pium :
Tenaxque promiffi, fidemque Indocilis temerare pa&anu
2. Nec menie f<evus grata, &c. ] Nec animo crudelis, linguam adulatricem jucunda auditu fingere afluefecit. j.
4. Dei timentem fufpicit ] Qui religiofum Dei cultorem reve- retur. J. Sufpicere eft admirari & venerari, afpicere cjuafi fupra nos coilocatum Cic. lib. 2; Qffic: Ita%ue m viros fufpidunt maxi- tnifque effermt laudibus*
5 Q"»
32 P S A L. XVI.
5 Qui non egenos fcenore perdidit, Kon innocentes munere prodidit.
In monte fanc~to, hxc qui peregit, Perpetua requie fruetur.
P s a l. XVI. Carm. Gen. xii.
DavidDeum orafyut fe ah omnl idoJoJatria purum confervet\ idoJoJatra rum miferia, bonapiorum in Deo pradicantur : pr&fentia funty jufii- tia C? fan&ificalwper Spiritum ; futura funty refurreftio Cbrijiiy Qp per eum omniumpiorumy ac vita &terna.
ORerum fator, & falus Humani generis certa, periculis, Qui te refpicit unum, famulum inftantibus eripe.
2 Te fervus Dominum libens Agnofco, & populis praedico: fed tibi
Omni ex parte beato officiis nil opus eft meis.
3 Ergo illuc animum appuli,
Ut gentem ftudio profequerer pio, Quam tu ex omnibus unam populis forte receperas.
4 Aft illi immemores tui Defecere : novos quifque fibi deos
Effinxere, colentes animi ludicra fomnia. Horum fanguineas dapes Non libabo, epulas refpuo, nomina Teftis nunquam adhibebo, aut fidei fcedera fanciens.
5 At fortis populum mese Defendet Domini perpetuus favor,
4. Llbahp] Sunt qui libare quafi labiare di&um putant, id eft, primis labrisdeguftare ; alii melius a Grseca voce A«i|3<y, fundo in facrifidis ; immo & Graeci aliquando \ifico fcribunt. Livius lib. 9~dixitLibare Diis dapes: Et Ovid. 4 de Pont. h\. 8. 'Tura Dih Jibare. Libare etiam fimpliciter fundere fignificat. Ovid. de Ponto. Jure igitnr Jacrymas CeJfo Jibamus ademto.
Frequentiores tamen funt alias hujus vocis fignificationes.
Mercedemque
P s a L. XVI. 33
Mercedemque laborum cumulatam dabit affatim.
6 O pulchra agricolatio !
O prseclara mei fors patrimoniil Ut florum undique ridens animum pafcit amcenitas l
7 Immortalis honor Deo JEtemo, monitu cujus ago dies,
Arcanifque per umbram fiimulor pe&ora motibusJ
8 Quicquid molior, aut gero, Prsefentem Dominum confpicor : is mihi
Semper dexter adhaeret, ftabili ne movear gradu.1
9 Pulfat pe&ora gaudio
Cor lseto trepidum : lingua tuas avet Laudes promere : corpus tacite fpes bona recreat, io Nam nec degere tartari
Permittes animam fub tenebris meam, Aut ut putre cadaver refolutum in cineres fluat. 1 1 Tu vitse referas viam :
De vultu fluvii \xtkix tuo Manant : tu tribuis munifica gaudia dextera.
5. Affatim ] Abundanter, Cic. Tuto me Dic&archo affatim fatis* fecijfe. C.
6. AgricoJatio ] Pro agricultura, vox Collumellae. C;
7. Stimulor peBora ] Graecifmus, pro, pe&us mihi flimulatur. Ita Horatius dixit : JPurgor bilem, id eft, bilis mihi expurgatur,
10. 'Tartavi ] pro inferno, Virgil:
'tum tartarus ipfe Bis patet in pr&ceps tantum> tenditque fub umbras, guantus ad &thereum cceJi fufpetJus oJympum,
E PSAL;
34 Psal XVII.
Carm. G e n. V.
David ab mmiicii preffusj jufiitiam cauf<e, vita innocentiam, &*Jim~ plicitatem fuam pvofAeiur ; itaque a Deo fervari, iwimicos contur- Bdripetit, nt bonorum, quihus confdebant, infiabilitatem experi- ventur, & ipfe ventatem Dei.
TjT^Quus exaudi, bone rector orbis, /l*j iEqua pofcentem : tibi quas profundit Lingua non mendax, cape non iniqua Aure querelas.
2 Ad tuum ladus fugio tribunal,
Et fidem appello i mihi cognitorem Te peto : oppreffos oculis benignis Adfpice juftos.
3 Sxpe per folas tacitse tenebras Noctis, arcanos mihi cogitatus Cautus infpexti, trepidoque corda
Turbida motu. S#pe, ceu flammis, animum probafti Cafibus duris3 neque comperifti Confcium fraudis fcelerumque, fonti
Sseva minantem.
4 Os fuit concors animo, fonufque Senfui : legum monitis.tuarum Pedtus innixnm fcelera impiofque
Horruit aufus.
5 Kac via greiTus rege per tuarum Orbitam legum, dubio vacillent
2. Cognitorem Quis proprie dicatur Cognitor patet ex Comme» iatione AfcOnii Vide annotata ad Pfal. 14 ver. 5.
3. Cogitatus arcanos ] Pro arcanis cogitationibus dixit. C. 5. Orbitam legum ] hlegans Metapliora. Orbita proprie eft vef
tigmm rotae in via decurrentis. Virg. 3 Georg. Juvat ire jugM,: qua nulla priorum Cajialiam molti dcvertitur Orbita clivo, Und verbumexoibitare. Utitur eadem voce Pfal, 21 C.
N
P s a L. XVIL 35
Ne pedes lapfu, inflabilefquc turbent Lubrica piantas.
6 Te voco, duris ad opem periciis Scepe tentatam fugio, precantis Admove attenxam miferis benignus
Queftibus aurem.
7 Tu bonus fuici tibi qui falutem Spemque committunt: tibi contumacis Spiritus cordis tetricus refrena
Vindice dextra.
8 Me veiut pupillam oculi teneiiam Providus muni : procul impiorum Impetu, aiarum trepidum tuarum
Conde fub umbra.
9 Nam mex vitx manus impiorum io Imminet : vailant opibus, fuperbis
Intonant Iinguis, maia dira faeva Voce minantur. ii Obftdent cunctos aditus viarum : Commoda obfervant loca, deftinantque Ad meam casdem, facinufque patrant Mentibus abfens. 1 2 Quaiis in prasdam leo fertur ira Fervidus, qualis catulus leonis Lacte depulfus fpeculatur aito Abditus antro. 1.3 Surge, conatus pater anteverte
Impios, ftratcque in humum tyranno, Me tuo, quo nunc furit ilie faevus, Eripe ferro.
5. Inftahilefaue iurhent, &c. ] Ne loca ad confiftendum diffici- lia pedes inconftantes labare cogant. J.
-}: 1'etricus refrena ] Idemque feverus impetUS animi hoftilis ti- bi repugnantis manu ultrice cohibe. J,
E 2 14 Neu
r56 P S A L. XVIII.
14 Neu fine ut me vi premat impotentum Divitum faftus ; quibus una cura eft, Dum licet, blandse illecebras caducas
Carpere vitas. His opes terris penitus refoflis. De penu fundis locuplete, ventri Sufficis fruges, hiJarafque muka Prole penates. 25 Puritas vitae mihi te tueri Corporis vinclis tribuet foluto. Illa lux vere faciet me ab omni
Parte beatum : Lux voluptatum cumulata cun&is Gaudiis, quum fe iine nube menti Pura majeftas dabit intuendam Lumine puro.
14. Impotentum ] Impotens hic non fignificat invalidum, fed eum qui irae aut aliis fuis cupiditatibus moderari non poteft, quales fere funt divites faftuoli: C.
14. Ventri Jufficis ] id eft, fuppeditas. C.
14. Hilaras ] Ab hilaro, quod eft exhilaro feu jucunditatem affero. Ovid. Hos ubi facundo tua vox hilaraverit ore. Verbum a Cicerone quoque ufurpatnm. C.
1 5. Turitas viU mihi te tueriy &c. ] At innocentia mea dabir mihi libero impedimentis omnibus, quse a corpore ad animum maiiant, te, mi Deus, coram videre. J. 'Tueri pro Intueri ficut Ovidius. Os homini Jiiblime dedity coslumque tueri Jujftt. C.
P S A l. XVIII. Carm. Gen. i. J)avid fub finem vitx Deurn Iaudaty recordatione beneficiorum jam ac- ceptorumy & in pojterttm fe Veum laudaturum profitetur.
TE, Deus alrae, colam, te toto pectore amabo, Sanfte parens:meavis,mea fola potentia,turris, Prselidium, fpes, & rebus folamen in ar&is; Tuclypeus, tu tela mihi, tu certa falutis Anchora, tu ftatio tuti placidiffima portus.
3 Nam
P s A t. XVIII. 37
3 Nam fimulatque tuas fn laudes ora refolvo2
Te venerans, pacemque petens, inimica faceffunt Arma.- falus, placidifque comes pax advolatalis.
4 Jam me lethiferis mors circumvolverat atra CafTibus, obfeflum jam me torrentibus orcus
5 Impediebat aquis, ftygia jam eompede vin&us Hsrebam, laqueoque pedem retinente trahebar :
5 Hic ego deprenfus, fupplexque humilifque vocavi Voce Deum, &dubiisclamaviad fidera rebus.
Ille fuper folio refidens flammantis olympi Audiit orantem : poliquam pervenit in altum Clamor, & attentas advertit queflibusaures;
7 Protinus e vultu Domini conterrita teilus Intremuit, montefque cava compage foluta Nutarunt, penitufque imis fremuere cavernis.
3. Nam Jlmulatque tuas in laudes, &c. ] Nam ftatim ubi os neum ad te laudandum aperio, te precibus profequens, roganf- jue ut mihi fis favens & propitius, vis inimicorum recedit, in- :olumitas animicjue trancjuillitas falutem comitans, leniterque idvolans advenit. J:
4. 'Torrentibus aquis ] ^orrens alias fubftantive fluvium fignifi- :at, non viva aqua, fed pluviis crefcentem. Hic tanquatn par- icipio ufus eft ad imitationem Virgilii, cujus Eclog. 7. hi funt erfus.
Hk tantum Bcreg curamus frigora ; quantum Aut numerum lupus, aut torrentia fiumina ripas
Et Georg. 2 Nec non & torrentem undam levis innatat almis. C.
6. Olympi ] Olympus di£his eft, Theone, interprete Arati, ;fte, quafi "oKoKcifjLirb?, quol totns luceat, quamvis Cssfar Scali- er putet dictum quafi qKvOvtcl votPcts. Ut effet montis nomen, uem cum afcenderent, interrogati qub irent, dicebant, in cce- im. Unde ceelo comrhunicata vox. C.
8 Fumeus
'3$
P s A Q XVIII.
2 Fumeus afflatu de naribus seftus anhelo Undabat : rapidae contorto vertice flamrnx Ore fluunt, vivaque animant attacta favilla. 2 Ucque fuum Dominum terras demittat in orbem, Leniter inclinat juflum faftigia ccelum : Succedunt pedibus fufca? caliginis umbrsc. io Iile vehens curru volucri, cui flammeusales Lora tenens levibus venterum adremigat alis. ii Se circum furvo nebularum involvit amictu, Praetenditque cavis piceas in nubibus undas. 12 Acribus ex oculis vibratas fpicula flammas Difcutiunt triftes claro fulgore tenebras.
■ 8. Vumeus afflatu, &c. ] Spifitus velut fumus calidus, inftar- que anhelitus, e narium Spiraculis prorumpebat, ignefque vehe- mentes, fe velut aquje vortices circum agentes ex ore ejus ema- nant, & quascunque tangunt motu animato tanquam carbon* ignito agunt. J,
S, JD<? narihus ] eLv&puToffcL&uf. Cum enim Scriptura Dec afcribit os, oculos, aures, manus pedes, & fimilia, non proptere Deum corporeum debemus imaginari quodolim fecerunt Anthr pomorphitae ; tales enim loquendi formae non tam exprimunt qualis fit Deus, <]uam ejus notitiam incomprehenfibilem tenuitat noftra? accommodant^ C
8. Favilla ] Cinis eft calidus fub quo ignis abftrufus latitat l fovetur, de quo Horatius, Incedis per ignes fuppoftos cineri dolof Saxones vocant Amer. C.
9. Fufc<c] Color fufcus fubniger eft ex rubro in nigrum deg< nerans. C.
10. Adremigaf] Quid fit Remex & Remigium in re nautica n< tum eft. Quia autem vnlantibus eundem ufum in aere praebei al^, quem naviculariis in aqua remi : eleganti ikfetaphora id qut de navigio proprie dicitur transfertur ad volatum. Ita Virgili jRemigium alarum dixit. C.
11. Turvo~\ Color furvus eft idem cum atro, feu anthracin|; id eft, carbonis inftar nigrO. C.
12. Ex cculis vibraUfpicula famm<c ] Talis enim eft vultji! iratorum. Ita Virgilius de Turno irato
- Totoque ardentis ab ore
ScintilU abfiflunt : ecuYis micat acribus ignis, C* In<|
P S A L. XVIII. 19
Inde ruit crepitans lapidofse grandinis irnber, Difcurfantque vagse iinuofa volumina flammae [3 At vero ut fancto fermone filent-ia rupit,
Protinus horrifico tonitru coelum omne remugit, Grandinis & crebra tellus crepitante procella Pulfa fo.nat, ruptifque micant e nubibus ignes :
14 Flammiferasque voiant magnum per inane fagittae,
15 Fulguraque ingeminant; laticum concuffalacunas Pandit hians tellus, & fontibus ora relaxat ; Succutiturque pavens, Sc fundamenta revelat,
Et referat chaos. iEterni fic vox tonat oris, Sic formidandas grave fpiritus infremit irae.
16 Ille falutiferam porrexit ab arthere dextram, Et mede rapidis pereuntem fuftulit undis:
17 Hoflibus eripuit validis, & acerba potentum
11. Sinuofa"] Sinus in corpore humano, ea pars dicitur quse jeft intra peftoris brachiorumqne complexum, ad ipfa prascordia iTerent. Hiccine non gefiandus in fiinu efi 1 Hinc Sinus veftium ap- ipellarunt plicas, feu, plicaturas valgo di&as Virg. Nuda genu, \nodoque finus collefta fiuentes: Tzem finus maris, feu partes littor- um, propter excurfus maris inCurovs qui fi majores fint, a nof-
ris nautis nominantur ein tvick, Grnecis ;c6;vto?. Hinc quicquid in- curvum eft & multos finus habet, dicitur finuofum, ut mare, ve-
la, cauda ferpentis, veftes & alia. C.
14. Inane ] More Lucretii, pro vacuo, vel ipfo aere, <juod Horatio eftyro furum : flerunque per purum tenantes Egit equos, vo~ Zucremcfiie currum. per purum, ,id eft aera. C.
15. Laticum] Latex Lucretio eft omnis humor aut liquor qui an re aliqua ktet, ut kcex abfinthii, pro fucco de abfinthio ex- preffo, Item Liquoris vitigeni laticem nominavit vinum, Gvid. \>allad'tos latices, pro oleo. Hic fimpliciter accipitur pro aqua. C:
15; Hians tellus ] His & fequentibus terrss motus indicatur, ^uo terra aut egeritur, aut compknatur, aut in voragines de- lifcit. C.
1 5. Chaos ] vox Graecis & Latinis poetis ufurpata, fignificat ru- dem indigeftamque molem, feu confufionem & congeriem re- lum omnium informem : ex quo mundum & reli<jua in mundo ^reata. effe poetse fabulantur, C.
18 In
4o P s a l. XVIIL
18 In me odia elufit. Ouum me ftudiofa nocendi.
Temporibus duris cseca fraus arte petebat, ip Auxilium tulit, & rebus patefecit inarctis
Latum iter, ele&umque a morte reduxitamicum:
20 Scilicet immunem fceleris mentemque manumque Adfpexit Deus, & merito dignatus iionore efl.
21 Quippe nec impietas, necpravicreduluserror Avertere, meos recto de tramite greffus.
22 Ante oculos mihi lex Domini, mihi jufla verenda
23 Semper erant animo prscfentia : fimplice vero Gaudebam, fraudifque illo fub tefte voluntas Libera, flagitium, & fcelerum vitaverat artes.
24 Ergo mihi integrse fructum hunc decerpere vitse Munificus dedit, & qui confpicit omniajuflus Arbiterinnocuam curnulavit munere vitam.
25 Quifque fuis fibi te conformat moribus : erga Innocuum innocuus: tefentitamicusamicum:
16 Inque bonosbonuses : malecautascautior artes
27 Artibuseludis : duroindikriminefervas Res humilis populi aiHictas, oculique fuperbos
28 Dejicis eiati faftus. Tu plebisab imx Coetibus ereptum celebri mein lucereponis : Illuflrafque meas claro fplendore tenebras.
18. C&ca fraus arte~] Cascum eft occultum, clandefiinum, fire ctopctTov, quod fub afpe&um non cadit, ita Pfal. 27 Fraus c&ca fit formidini C.
2.8. Celebri me in luce ] Ita Cicero ad Q. Frat. inquit, E)us virtutem non Jatere} fed in luce Afu^ in oculis clarifftmjt provimU effe pofitam. C.
**T<
jps'a l. xviii: ,^
^ Te duce perrumpo florentes sere phalanges^ Altaque turrigeri fuperofafligiamuri.
30 Scilicet., ut iaiictus Deuseft, fuafignafecutis Sancta falutifer*e pandit compendia vitar. Ulius seterno quicunqueefHuxitab ore : Sermo repurgato flammis fincerior auro efh llle fuo clypeo fida fpc pedora fulta Protegit, adverfifque vetatiuccumbererebus.
31 DicitCy qui coliiis pidi ludibria trunci, Aut ebur in varias aut faxa excifa figuras : Ecquis in asthereo rerum moderatur olympo Frena alius Dominus ? quis terra? temperat orbem» Alter, & invi&a quse vultfacit omnia dextra ?
2.9. Flomites dre phalanges ] Id eft, fplendentes. Arrna enim exercitus, prasfertim, fole lucente, late micant, & e longinquo confpicua funt. Respexit autem hic Paraphraftes ad vetus illud, forentes dre caiervas. Poe'ts vero epici, Servio etiam tefte, verbo fiorendi variis omnino in rebus paffim ufi fuht, ut apud Lucretium funt fiorent alumina fiammis, id en\ fplen- dentia & late 2ucentia. Kidem. Mave navihus, urhespueris florent» ;jM. Manilius quoque npmen^om elegantifiime ad ftellas tranf- tulif. Sicuti Columeila non minus eleganter nomen ftellaruni & fiderum ad ftores tranftulit terreftres. Quod enim in ccelo funt ftellar, id rn terra funt flores, & e contrario. Verfws Ma- nilii lib. Aftronom. hi funt psene m extremo.
*Tunc covferta Iicet cceli fulgeniia templa Cernere feminihus denfls, iotifque mkare TlorihuSj ui ficcA currunt per liiius arenz. Sicdvdztv quoque ufurpant poetse Greci. Sic JEfchylus ti'/&ez Homerus avripiJictTa. Trvpot dixit. Et Yirg^ Semina fiammg, alii fiorem ignis dixere,' ut ad locum illum Manilii monet incompa- rabili patri fimilis filius jofephus Scaliger. C„
Thalanges ] Thalanx proprie acies- Macedontim quadrata octo peditum millibus conftans in qua pes pedi, clypeus clypeo, vir viro confertus erat, qua nihil apud Macedones validius erat, ut lib. 9* Q^ Curtius fcribit. C.
50. Suafignafecuiis, &c. ] Suam railitiam profeftis vitam rec- tam & breviter ad iaUitem ferentem oftenit. J-.
■ F 32 Iile
43 P S A L. XVIII.
32 Ille Deus viva mihi vi corroborat artus Oltenditque viam maculofa labe carentem;
23 Me pedibns fecit celeri contendere cervo> Et procul a fasvis fubduxit in alta periclis :
24 Et tra&are manu duro in difciimine belli Arma dedit facili ; folidoque ex aere rigentem Fle&ere, & inflexum confringere viribus arcurrK
35 Ille falutiferi totummunimihefcuti
Me tegit, & dextra nutantem fulcit & auget
26 Lar^us opis: perque infidiis obfeila viarum Pandlt iter tutum, prohibetque per invia plantas
37 Orfenfo titubare gradu. Te/psrfequor hoftes Aufpice, disje&os comprendo; nec ante revertoi; Qr;am cecide.re animi fracla virtuteminaces,
38 Arfuiique ca.dant pedibus, ne furgere poffint Rurfus, & antiquasarmisreparareruinas.
3P Tu mihidiffuiidisvivumpermembra vigorern, Et validos crudo diftendis robore nervos : Tu bellare doces: tu mequicunquelacefiit
40 Sternis huroi, trepidofque fnga mihi disjicis hoiles :
41 Clamantesnemoexaudit. Domini prece pofcunt Auxilium : averfam negac implorantibus aurem,-
36". Gbfeffa viarum ] Pro viis infidiose ob&ilis. Forma lcquendi poetis & hiftoricis non infrequens, ut Ardua viarum, opaca J»corumt *ingujia viarumy abdita locorum, cava faxcrum, devia fylvarum, fumma-y vel itwia mcntiumy lata camporum, &c. Ita Pfal. 96 dixic prefpera bellorum Cicuti Horatius, peracuta belli dixit. C
58. Affufique cadant pedibus ] Humique proftrati ad pedes meos concidant. J,
3S. Armis reparare ruinas ] Hoc Grgecis eft dvoiueLyjjQdit quod in extremis periculis propter defperationem faepe faluti fuit, cum aut vincere aut mori pugnantibus eft propofitum. Ita autem affefti maxime funt formidabiles. Huc referendum illud Virgi- lianum.
Una falus viftis nullam fperare falutem: C.
42 Hos
P S.A L. XVIII. /3
42 Hos egOj ceu verfat boreas violentianubem Piuveream, lmpello, &curbatisfervidus infto:
fc Et pedibus premo, ceucoenum deforme lutofis
43 Conteriturtriviis. Tu me fine nomine plebis Contemtu ereptum populos frenare fuperbos Imperiofacis, &famulas mihi tendere dextras Per longinqua jubes ignotas oppida gentes,
44 Attonitasfama: novitate, & nomine tantum Audito : & biandis verba aflentantia linguis
45 Fmgunt, nec tutis fatis audent credere muris.
45 Laus,honorjimperium Domino, qui robore cincxum Me tegit, incolumemque rapit de morte propinqua:
47 Qui mihi perfidiamfceleratam ultricibusarmis Frangere dat, populofque facit parere volentes : Securumque vetat belli trepidare tumultus.
48 Qui mihi prsefldio eft, populi quum fscva rebellis Ira furit, mentifque raak fcelerata retundit
$9 Confilia. Ergo feram late tua factaper urbes Finitimas ; femperque meocelebrabere cantu,
42. Bore& viokntla ] Pro ipfo Bovea violetitd. ItaHorat. Virtus Scipiada Qp mitis fapientia 'L&li. Pro ipfo Scipiqne . 6c Laslio. Vide Pfal. 1, Impietas. C.
43 Sine nomine ] Apud Hebrasos viri celebres dicuntur viri no~ fflims, Virg. JEn. 2. Nos aliquod mmenque decufque Geffmus. i. e. aliquid iamse & honork ; itaque Jine ncmine eft obfcuro loco natus & nullius famae.
43. FamuJas mihi tendere dextrasy &c. ] Nationes incognitas per nrbes procul diffitas mihi fnpplicare cogis. J. Famulus adjeQi- vum idem <juod famularis Ovid. 1. Fafr. Iradiderat famuJas jam tthl Rbenus aquas. Apud Lucanum lib. 4. X)e xtr* famuh i. e, famulantes.
47« farere ■ vctentes ] Obedientia voluntaria Regibus maxime optanda. Ut enim apud Saluftium loquitur Sylla. Tutius efi wlentilus cpiam coaBis imperifare. Ita Virgilius de fuo Auguito Jitra voJenti datpopujo. Invitis enim imperare> admodum grave ft periculofnrrt $"ft. C,
fj 50 Sanclc
44 P s a l. XIX.
50 San&e parens, Regem qui dura per omnia tutum Eflejubes, cumulaTqueopibus : pleneque favore Ipfum, & perpecuum fobolem ample&eris in scvum.
P S A L. X LX. Carm. G e n. vi.
David expofitis ducumentis, qiu Deus in rebus creatis, QP verbo fuo exhibet, Deum ovat, ut peccata ipfi condonet, deducat in fanffift- cationem fpiritusy & ipfum acceptum habeat in Chrifto,
JNfanientis gens fapientiV Addic~ta mencem erroribus impiis, Tot luce flammarum corufcum Cerne oculis animoque ccelum.1 Hinc diice, prudens quam fuit artifex Qui templa olympi fornice flammeo Sufpendit, & terr# capacem Et pelagi finuavit arcum. 3 Dies tenebras, & tenebrae diem Semper prementes perpetua vice, Non fortuito res caducas Ire monent per inane lapfu i Sed tota concors fabrica perfonac ~Dd tuentis cunfta potentiam,
1. Injanientis fapientu ] Ita Horat. Qde 34 Lib." I: Vocat Philofophiam Epicuri, fpeciem quidem Sapientias habentem, fed quac penitus introfpe£fca mera eflet infania. Figura quam Rhe- tores v©cant Acuti fatuum. Eft enim, ut Quintilianus ait, fen- tentia ex periculo petita, feu itx affe&ate cP acute enuntiata, ut primo intuitu fatua ijideatur ; fed tamen poflea pecuJiari cum acumine conjunBa deprehendatur. Ita tCic. Si tacent fatis dicunt, Item Concordia difcors. Fides perjura, Ebrietas fobria. C.
I. Fornice fiammeo ] Quid fornix in sedificiis fxt notum eft. Kic accipitur pro concavitate cceli ftellis exornati & diflin£h". C.
1. Felagi arcum ] Indicat maris «juafi globum, mare enim cum terra integrum giobum conftituit. C.
2 Ycrtuitd ] Penultima longa, ad imitationem illiusHoratiani. Nec fortuitam fpemere cefpitcm lcgcs fincbant Ode 15. lib 2. Sic etiam to Gvatuitttm 8c fimilia pronuntianda efle confirmat genere & doclrina clariiTimus iile Janys Doufa lib. 11 Praecidan ad Pe- Croniurn Arbitriun, C, * ' 3 Non
P s 1 t. XIX. ||
Non voce quse paucorum ad aures Perveniat ftrepitu maligno. Nam nec remotis barbara finibus Gens ulla terras incolit ultimas, Qux nefciat certa meantis Lege poli ftabilem tenorem,? Quis nocte clara lumine flammeo Semper micantes non ftupeat globos r Aut mane caftris prodeuntem Oiium rutilo videt axe Solem ? Sivc ille £ois flu&ibus exferit .Vultus decoros, fponfus uti novus Aurorefulgens, gemmeaque Tempora confpicuus corona : Seu quum fugacem prxcipitans diem Curru citato tempora dividit,
Artufque virefque impetumque Centimano fimiiis giganti. Abufque Eoo Cardine ad ultimam Metam occidentis fidera permeans Obliqua, vitali calore Cun&a creatque fovetque alitque^ Sed ordo rcrum & confpicuus decor Non fic tuentum lumina detinent, Divina ut arcanis habenis
Lex animos ad honefta fle&it, Promiffa fraudis nefcia lubricse Splendore veri peciora roborant. Hac ple££itur culpa acquitate, ut Pcena juvet recreetque damnunw
6. Sidera obJfyiia ] Intelligit duodecim figna Zodiaci qusc Sol iotu proprio cjuotannis peragrat. C.
8. Jlac pJeBitur culpa aquitate, Peccatum non jufe fummo, fed j.juris moderatione punitur, ut fupplicium dele&et & reficiat imnum eis, guibus culpa damnum dedit : mandata Dei cogni- 3ne certa oculos aperiunt. J;
Puro
4<S Psai, XIX.
Puro recludunt lumine lumina e Prsecepta : puro religio nitet
Verenda cultu, quam nec annis Cun&a domans minuit vetuftas. 10 Decreta fas & confcia veritas Aftans tabellis fervat aheneis, Jucnndiora melle, & auro Et nitidis potiora gemmis. ii Signata clauflnspe&oris intimi Servus tuetur jugiterbsec tuus : Non infcius cuftodientem
Quam maneat numerofa merces.
12 Errata mentis quis meminit vagse ? Qii# deprehendet vis fapientix ?
Ergo repurga quas refudit
Ckm maculas linuofus error :
13 Fac regna cordis ne /ibi vindicet Yis impotentis dira fuperbiss :
Sic me malorum e maximorum Compedibus facile explicabis.
14 Qii# lingua fundit verba, quod in finu Secum voiutat mens tacito, accipe
Placatus, 6 noflras falutis
Arx, Dominus, Deus&Redemtor.
Ti. J-ugiter'] Juge eft quod perpetuum aut oontinuum e( Horatius Fluvius perennis jugis aqu& et Serm. 2. Sat. 6. Te&o vicim jugis aqu&fws. id eft, perenni fcaturigine fiuens. Hinc jugiter. I
12. Sinuofus error ] Simplex eft veritatis oratio, fed mendaci perplexa 6c intricata cum fint multis involucris iiidigent. Ratic nem Metaphorae vide Pf. 18. C.
£SAI
p s a l; XX. %f
Carm. Gen. ii.
clefta Davidi ctntra Ammonitas profcifcentiy hene preeafpir fuo & regis fui wmine, Jiduciam fuam in Deum pr<zdicat} faufkocpiG eventu prtnunciato, res fuas Chrijlo De» commendat.
f^lUncta licet ferro late populetut & igni \^ Infana gentis barbarse crudelitas, Tu ne cede malis3 fed contra audentior ito :
Moderator orbis audiet preces tuas.- Utque bonus dubiis Jacobum ad fidera rebus
Cum voce palmas proferentem exaudiit ; Annuet oranti, & te majeftate verendi
Nominis ab hofte fofpitem tuebitur. Ex adyto facro arcanis tibi viribus artus
Firmabit, animum de Sione iulciet : Vota fecundabit, memori tua munera mente
Scrvabit : omnis perlitabit vi&ima. Protinus in cineres depafta holocaufta refolvet
In aftra volvens flamma lucem fplendidam. . Ille aderit coeptis, cafufque m profpera vertet,
Eventa finget omnia ex fententia.
i. Adyto ] Intelligie partem templi intimam & fancHffimam uam phrafi Hebrsa SanBum fanBorum apellabant, unde refponlk. : oracula olim reddshantur. 2 iEneid. ifyue adytis h&c trifiia dic- I reportat. A ^va/id eft, ingredior, hinc d^vrov locas inacceffns, at, fi de templo Hierofolymitano loqnamur, nemini patens, TXtenjuam fummo facerdoti. Hinc Lucretius per Metaphorarra eganter dixit Adytum cordis. Et ipfe paraphraftes Pfal. 57 hanc s5cem ad coelum, <juod adytotempli fignificabatur, tranftulit. C»
5. Omnis perJitabit vlclima ] Gmne facrificium tuum Deum pla- .bit. J. Vide annotata ad Pfal. 4.
5. Trotinus in cineres, &c. ] Ignis lucem claram in cselum cir- imflecStens, vi£Hmaf<ju© totas flamma corifumptas comburensa ) cinerem vertet, J.
5 Jam
48 P s a u xx:
5 Jam tibi plaudemus reduci, auctoremque falutis
Patrium canemus patrio ritu Deum. Cunc"ta Deo grates fora, compita, templa fonabunt
Nomenque fandum profequentur laudibus. Annuet ille pio qu^cunque rogabitur ore,
Lastumque precibus exitum juftis dabit. 5 Quin (fcio, necfallaxanimummihi decipitomen,}
Regem reducet fofpitem Dominus fuum. Mittet opem, fanc~ti referans facraria cceli,
Et prarpotenti proteget te dextera. 7 Gloria fic Syrix, tnrmas numerare curules,
Axefque curvis afperare falcibus: Fidat equis, lateque vagis dicurfet habenis^
Sonante Perfes awa findens ungnla : Hi currus & cquos jactent: nosrebusinardtis
Dci potentis nomen invocabimus.
7. Ghriafa SyrW] Glorientur Syri fe magno numero equitun b curru bellum gerentium ordines habere, lignaque inter rota traje&a ferro inftar falcis incurvo teribilia efficere ; populus Per| jficus fpem in equis ponat, rumpenfjue terrse folum equorun tmgulis fonum edentibus, & nunc huc, nunc illuc fle&ens ha benas, campos ipatiofos vagis difcurfibus impleat. jf.
7. Axes afperare falcibus ] Indicat currus falcates, cjuorum i bellis veterum ufus erat. E curribus enim veteres pugnaife, ve ex Homero notum eft. Iidem in libro joiugs nominantur c/or* ferrei. *Lucretius voca.tfalciferosy Livius quadrigas fakatas : qi etiam Decad. 4. lib. 7. in defcriptione pugnse qua Romani Ar tiochum fuperarunt, qttadrigas i\\as ilc defcribit. Armatt, inqui in hunc maxime modum erant, cufpides circa temonem ab jugo decei cuhita extantes, velut cornua habebant, quibus quicquid obvium dan tury transfigerent ; &> in extremis jugis bin& circa eminebant falce. altera Aquata jugof altera inferior in terram- devexayillaf ut quicqu ab latere objiceretury abfinderety h&cy ut prolapfos fubeuntefque coj tingeret : item ab axibus rttantm utrinque bina eodem modo diverj deligabantur fakes. Eorundem meminit Quintus Curtius in pugr Alexa»dri et Darii. C.
3 Itti
4
P S A L. XXI. qg
8 Illis nec currus, nec vis praeftabit equorum Ne fcindat uncis vulcur arcus unguibus : Nos humilesfavor sechereus penicufque jacences Tollec, fuoque fuftinebit numine. p Tu fervacor opem fer : tu fi refpicis, arma Nec iocia cupimus, nec cimemus hoftica.' Refpiciet, populique fui Rex optimus omni Vocatus hora facilis audiet preces.
8. Ne fcindat uncis, &c. ] Ne aves voraces unguibus curvis torum membra difcerpant. J.
9. Hofiica ] Pro hoftilia, more Horatiano^ Illum ex moenibus hofiicis. Item, Ctdes & rabiem tolkre civicam, pro civilem. C.
ExempJum precationis piorum fubjeHorum pro fui Magijlratus faJute in fummis pr&fenim pericuJis, quaJe ifiud fuit, quod occafionem huic TfaJmo tnbuijfe exifiimatur, defcriptum-. z Sara. 10. Ss
1 Chron. 19. Beza.
P S A L. XXI. Carm. Gen. iii.
VopuJus gratias agit Veo, enarrans viBoriam de hofiibus TDavidi da~ tamy quxque ipfe acceperat ad vitam, falutem, gJoriam prdfentem, & fempiternam pertinenti* ; hofiium exitium pradicat, Deumqus orat ut procuret porro gJoriam fuam.
QUod hofte vi&o Rex triumphat gaudioa Curis folutusanxiis, Tibi id facetur, Rex beate ccelitum,
Debere : cu laboribus Vires ferendis, cu dedifti e pradio Redire duro fofpitem.
I. Curis anxiis] Curis homlnes anxios reddentibus.." ^%«
I. Epr&Jio redire duro ] Quicquid affligit & premit atque per-
seHu afperum & calamitofum eft Durum vocatur* Ut imperium
iurumy mors} pcsna, fervitus dura.
G 2 Nullam
yo P S A U XXI.
2 Nuiiam repulfam, voce quum te fupplicc
Rogaret, unquam adhuc tulit. Nil in iatebris pe&oris reconditis Spe concupivit irrita.
3 Et vota fupra, & ante vota, hunc omnibus
Vkx beafti commodis. Gemrnis coronam ferre & auro fplendidam Sacro dediiii vertici.
4 Vitam popofcit : mortis ilii eft addita
Immunis immortalitas.
5 Tu ciaritatis au&or illi es, inclyta
Per te refulget gioria.
6 Feliciratis ei favor dedit tuus
Excmpiar ut fit pofteris : Menfura voti ut matribus fit, quum benc Blandis precantur liberis.
7 Tu nempe fpes & anchora es fiducise ;
Tu portus in rebus maiis. Te fretus uno firmus omnem perferct Sortis procellam turbidae.
8 Tu perduelles comprehendes, tu manu
Pcenas repofces vindice.
3. Et vota fupr/t & ante vota ] Et ultra petitionem & anteguam peterer. J.
3. Sacro vertici] Capiti facro oleo confecrato. jf.
4. Vitampopofcit, &c. ] Petivit abs te ut vivus & incolumis ex beilo evaderet vitaque mortis expers data eft petenti, J.
5. 'Tu claritatisy &c. ] Tu in lucem hominum illum protulifti, te authore fama fingulari celebratur. %
6. Menfura voti ] Accipitur pro quadam impletione & fatieta- tfe rei alicujus perfe£fca, qua majus aut melius optari nihii poflit. C.
8. l!u perduelles ] Quos nos hoftes vocamus, eos veteres per- duelles vocabant, cujus exempla plurima funt in Plauti Comoe- diis, poftea autem perduelles di£H funt <jui crimen ali<juod ad- verfus Majeftatem Principis aut Reipubl. commimTent.
9 Cel?
p s a l; xxi. ji
9 Ceu flamma claufis asfiiiansfornacibiis Antiqua filvse brachia Vorat : furoris lic tui nefarios AfRatus hoites hauriet. io A ftirpe totam demetes propaginem
Semenque gentis impise. ii Te namque contra moliuntur abditarri Fraudem fcelufque perfidi : Et mente prava vota verfant irrita, £t fpes inanes concoquunt.
12 Te perfequente, pallidi in fugam ruent,
Inhoneita tergo vulnera Ferent : in ora, fata dum vitant fuga Rurfus fagittas diriges.
13 O qui potenti frena rerum dextera
Verfas perennis arbicer, Exfurge,. vires fac tuas ut hoftium
Agnofcat infoientia : Tum te piorum turba fefiis cantibus
Orbis parentem concinet, yotis tuorum fupplicum, placabilem^
Malifquc formidabilem.
y. Syly* Brachia ] Ita vocat arfeomm ramos poeticc. C
10. Demetes ] a demeto demeiTui. C.
12. Inhenejla tergo, &c. ] Plagas turpes retro accipient. Tu tela infaciem eorum refta conjicies, dum fugiendo mortem de- clinant .* J. Inhonejka vulnera ] Inhonertatis enim feu turpitu- dirris & fugs infamis fignum eft vulnus tergo aut poplitibus ac- ceptum corpore fcilicet non adverfo fed averfo. Kinc apud Catul- lum fic laudatur Achilles.
Uofiihm fowd Urgo fed fronte 6? $e$ore wttt$% C*
G % PSAL
- --
P P S A L. XXII.
C a r m. G e n. iii.
yfaJtes prlmum angujiias & perpojpones infinitas Chrifti explicat : in quibus patrem invocansy ex fide exauditus ejl : deinde Prophe- tiarn, Sacerdotium et Regnum illius fempiternum atque univerfaJef ad EccJeJiam totam perventurum docet.
CUr me relinquis, 6 Deus ? Deus meus, Cur me relinquis ? irrita & Heu verba fundo : luce feu terras dies Retegit, vocantem me dies Fruflra intuetur ; five nox filentibus
Terram tenebris obruit, Nox me vocantem nulla non audit, meo Nox nulla queftu non fonat.
3 Tu fandus ille civitatis incola es San&ae : lfaci nepotibus
4 Tu carmen es: tu fida fpes majoribus Noftris : falutem qui fuam
Tibi credidere, a te falutis compotes
5 Abiere : falvi gratias Egere, duris qui tuam m malis opem
Petiere : qui tuam in fidem Se dedidere, non tulere dedecus, Non hoftium ludibria.
6 At vermis ego fum, non homo : fum fabula Vulgi, infimorum opprobrium.
7 Nam turba noftris obvia illudit malis : Nutatque, ni&atque, & caput
3. Tu fanblus ille, &c. ] Tu ille es auguftus habitator Hiero- folymae tibi dicatae. J,
7 Nic~iatc[ue~\ NiBare eft oculis fignum dare aut conniverePlaut. Afmaria Nec illa ulli homini nutety nittet, amuat% NtHantia quoque ftdtra dixit Maro, videntur enim connivere. C.
Motat:
J3
P s a u XXII.
Motat,* labella exporrigit : ludibria Verbis acerbac afpens.
1 En ilc Domino carus, en fiducia
Securus ille numinis : Nunc iervet illum, nunc periclis eruat,
Quem tanto amore ampkditur. O Domine, tu me procinus fufceperas
Alvo parentis editum. De te pependi fpe, parentis pendulus Infans adhuc ad ubera. o Abufque partu tu Deus meus : tuus
Ex matris alvo me favor i Eft profecutus : ultimo in difcrimine * t Jam ne recede longms. Difcrimen inftat ulcimum : mortis metu Ceffere amici territi.
2 Tauri efferati, tauri obefi me undique
3 Circumdedere : faucibus Hiant, leonum more rugientium,
*■ p PvU0S incitat 'pes & fames. Rivi cruoris corpus omne perluunt
Exfangue : laxat artuum Compago nexus: pe&us intra liquitur, ut fole cera, cor metu.
lui^LXr^ ?SP#W? feetimentestre:
14. Laxatart^m, &c.] Junaura folvit ligamenta membro-
^■LiVuH,r ] Id eft, li^uefcit, ad .mitationem Virgilii.
Vere ,iom canm gelidus cam montihss humor, Lvmtm- & Ztihpoimns fe ghharefilv.t, C.
ij Exaruere
<j4 P s a t. XXII;
15 Exaruere teflae ad inftar coctilis
Defe&a membra viribus : Rigens adhxfit lingua ficcis faucibus : Jam fto fepulchri ad aggerem.
16 Me rabidi ab omni parte latratu canes
Urgenr, petuntque dentibus. Mihi pemmorum iseva confpiratio Manufque fodit & pedes :
17 Et offa numerant, oila tralucentia
Per corporis tenfi cutem. Tormenta poftquam cun&a confumfit furor,
Animus adhuc ira tumens Se pafcit, oculos fatiat, & fruitur meis
L#to in malis fpeftaculo.
18 Partiti amictus funt meos, tunic* mea?
Fecere fortes arbitras. ip Tu Domine, faltem ne recede, ne mahs
In ultimis me dcfere. Tu robur unus, tu mea es potentia :
Accurre, feftinus meae Succurre vitae : deftitutum ab omnibus
20 Defende : fxvorum hoftium Ferrum cruentum pelle : vim rabidam canum
21 Inhibe : leonum fpumeos Compefce ri&us : cornua unicormum
Confringe : ferva fupplicem.
I< Vefettavirihus] Virbius deftituta Martialis. DuJcia defeBa modulatur carmina Ungua Cantatcr Cycnus funeris ipfe fut, Hinc defeBusfacultaihus in jure ciyili ab Ulpunc > diatur ad egc tatem redaaus, ut creditoribus fatisfacere non poffit. C. 17. Tralucentia ] Pellucida, a tranfluceo. U *. Stvcrumhojwm, &c. ] Inimicorum crudelium arma cr
de«.PL«^^w, &c, ] Ora leonum iratorum co^b^u;
p s a l: xxii.
12 Tum morte vi&a fofpes auxilio tuo, Narrabo fracribus tuum Nomen, piorum prasdicabo ccetibus Robur, fidem, conftantiam. 3 O mente pura qui Deum colitis, Deum Laudate puris cantibus. Semen Jacobi, magnitudinem Dei
Celebrate feftis laudibus : Erga fideles numinis clementiam Agnofce, proles Ifaci. \ Non fprevit inopis ille folitudincm; Non pauperum faftidio Avertit ora : me vocantem exaudiit, Vitseque dulci reddidit. S Ergo per oras ultimas mundi tuas Sonabo laudes : gentibus Te prsdicabo : vota te timentium
Przfentefolvam Ecclefia. Edet modefia turba fraudis nefcia
Vocata facras ad dapes ; Epulifque fun&a, ac fatura dulci nefiarc:
Laudabit auctorem Deum : Deum fonabit, qui vigore flammeo
In corda fe quzrentium Se tantus infert, mortis ut procul metu Percnne viva gaudeant.
ogjnti le fcr„ta„ti„m> „'t %rp etuum ,i~lcJTtZ
37 Ergo
55
5<5 Psa L. XXII;
27 Ergo excitata tam novo fpe&aculo
Tellus ab oris ultimis, Quacunque colitur, colla fub Domini jugum
Submittet : illi fervient, Pronxque Dominofupplicabunt omnium
Omnes familise gentium.
28 Nam fempiterno jure Domino competit
Regnum triformis machinae. Ille univerfis imperabit gentibus. 2$ Rerum potentes illius,
Menfe accubabunt, & facri convivii
Dapibus referti fub jugum Cedent volentes : fle&et illi poplitem
Pauper fepulchri in limine, Qui membra feffis artubus languentia
Fugiente vita vix trahit. 30 Illumque longa pofteri propagine
Colent, fuifque pofteris Per longa deinceps nunciabunt fxcula
In me favorem numinis. Hoc femen illi ferviet, gens illius
In pofterum hxc cenfebitur.
27. Quacunque colitur ] Ubicunque homines habitant. J.
28. Nam fempternoy &c. ] Nam imperium mundani opifici «juod ccelum, terram, 8c mare continet lege perpetua Domin competit. jf.
P S A L. XXIII. Carm. Gen. xiii.
J^ropketa, Deum pajtorem fuum agnofcens, & fe viciffim illius cver. docet quam magna & certa jit I>ei providentia erga fuos\ & def, tttro animum fuum confirmat.
Q
Uid fruftra rabidi me petitis eanes ? Livor propofkum cur premis improbum ?
Sic
P s a l. XXIII. 57
Sicut paftor ovem, me Dominus regit : Nil deerit penitus mihi.
2 Per campi viridis mitia pabula, Quse vensteneri pingit amcenitas, Nuncpafcor placide, nunc faturum latus
FefTus molliter explico. Purac rivus aqu* leniter aftrepens
3 Membris refhtuit robora languidis, Et blando recreat fomite fpiritus
Solis fub face torrida. Saltus quum peteret mens vaga devios, Errorum tenerasillecebras fequens, Retraxit miferans denuo me bonusj
Paftor juftitia? in viam.
4 Nec fi per trepidas ludifica manu , Intentet tenebras mors mihi vulnera, Formidem duce te pergere : me pedo
Securum tacics tuo.
5 Tu menfas epulis accumulas, merum Tu plenis patens fufficis, & caput Unguento exhilaras : conficit xmu\oss
Dum fpectant, dolor anxius. 5 Me nunquam bonitas deftituet tua, Profufufque bonis perpetuo favor, Et non follicitar longa domi tux
Vitas tempora tranfigam.
$. Et blandoy &c. ] Vitalemque respirationem acre feu fotu ju- :undo fub vehementi folis calore reficit. Jm
4. 'Trepidas tenebras [ Quac horrorem & trepidationem conci- ane, Metalepfis. C.
4. Pedo ] Pedum propric eft baculus paftoritius incurvus. Virg. it tujume pedum. C,
H PSAL.
5$ P s a v. XXIV.
C A R M. G E N. M}
fropheta regM "Dei univerfali in res creatas expoftoy fngulare ytg- num in ecclefa {cuius noias apponit) explicat, & eam adhonorifi- ce convenievterque excipendttm tegcrh Chrifum adhortatur.
TOta quidem Domini terraefl,& quicquid ubi- Vel parca celat, vel benigna fufficit ( que
Quiquecolunt montefquc fcros, campofque feraces, Urbcfque fanctis temperatas legibuS.
2 Ille fuper pelagus folidumconnexuit orbem,
Stabilis ut undas inter inftabiles foret, Et toties rapidis pulfatus fluttibus, omnes Compage -firma fuilineret impetus.
3 Cuncta igicur Domini mentofunc: fed tamen unam
Sedem fibi ille dedicavit propriam. Ecquis eofcandet ? cufve hxc permitfapoteftas, Loco ut beatum fiflat in fancto gradum l
4 Cui manus & mens eft infons, nec vana volutat
Animo, nec ulli xiamna perjurus dedit.
5 Huic Dominusdonabitopes ; hunc numine dextro
A vi procacique eruet calumnia.
6 Hxc vera eft pietas, hac itur ad aethera, veri
Sic intueri numinis vultum licct.
7 Eia aditus referate, fores age pandite, portae,
Porcas perennes fempiternas regiae ; Clauftra revellite, liminapandite, magnus utintret Rex ille, multa clarus ille gloria.
1. 'Totd qttidtmy &c. ] TJniverfus terrac orbis ad Dominum fpe&at & quascunque res tellus vel avara. quovis loco abfcon- dit, vel liberalis hominibus fuppeditat. j.
2. Ille fuper pelagus, &c. ] Deus firmum tefrae globuijri firmc vinxit & pontum ipfum fupereminentem. J\
8 Quis
P S A t. A^v* 59
8 Quis novus Jiic fan&is fu.ccedic fedibus hofpes ? Quis ifte muka eft inciytus Rex glona? Ille pocens late Dominus dextraque^opibufque, Bellaquenriu.lta nobilis vittqria. o Eia aditus referate, fores age pandite, portse, Portas perennes fempiterns regisj Clauftra revellite, limina pabdite, magnns ut intret 'Rex ille, muka clarus ille. gl.oria? fio Quis novus hic fanctis fuccedit fedibus hofpes .? Quis ifte multa eft inclytus Rex gloria ? Ille potens armis numerofoque agmine ductor, Hic ille multa eft, inclytus Rex gioria. '
PS A L. XXV. Carm. Gbn. xiv.
T>avid ab adverfariis opprejfusy petit a Deo doceri ; peccata fua con- donari.-. inhorum expectatione fe confirmat, fretus Dei bomtate &> teflimonio fidei fu& : poftremo, Jlbi totique Ecclejia poflulzf Ubeyaii- wem a metu. • ,
Hlcfidat armis, plebe fe clientium Defendat alter, militumquecopiis : A te, creator orbis, uno fpes mca Pendet, raalifque in rebus unum refpicit.
2 Tu, fan&e genitor, effice infolentibus Ne fpes inanes rifuifint hoftibus.
3 Sic me pudore liberabis : nec rubor Confundet ora casteris, in te fua?. Q_ui coilocaruut anclioram fiduci^. . Fruftretur illosfpes, & irrit&fpei Pudor dolorque torqueat, qui iordium Amor.e fefe.fordihus contaminani:, . Bonofque nulla provccati injuria
4 Vexare gaudent. Mihi per anfr;c~tus vagos ynxy falebras inter & tenebras, iter
H 7 ?* • • Gftende
&> p s a l: xxv:
Oftende re&um, & crutum fcquacibus 5 Erroris undis praevio lucis tua:
Splendorc deduc veritatis in viam.
Te nempe ab uno pendco fpe ; te Deum
Unum&falutis columen agnofco mcx. 6,7 Si torta vitiis forte morum regula
Deflexit, crror (i fefellit lubricus,
Fracta illecebris (1 voluptatis malis
Incauta vitiis fe juventa polluit ;
Benignitatis tu tuse raemor tamen,
Et lenitatis, (qui parentes mollibus
Frenans habenis, ufque ab incunabulis
Orbis paterna es ufus indulgentia, )
Miferere : noitris quod negares moribus,
Tuae negare non potes clementix.
8 Nec denegabis : nec precantcs bona bonus Vacuos repelles : nec viam pofcentibus Re&am aberis unquam rctti 6f a?qui rcgula»
9 Tu mitis animi ample&eris modeitiam, Docefque rec~ti & improbi difcrimina. Tu dux comefque tuta per compendia Ducis carentem fraude maniuetudinem :
io Peccata bonus & facilis oblivifceris : Promifla folvis liberali dextera : Minuitque pos.:as mitis indulgentia :
5. Sequacihus^Scc. ] Quu velur fla&us erroris me fequuntur. J-.
6. 7. Si torta vitiis, ikc. ] Si lex vit«E re&rix cafu aiiquo cur- vata deli&is, a re£to aberravit : fi lapfus per ignorantiam facile inducens ad cadendum me deceperat, (i ftulta juventus a re&o deflexa malis vitae mollioris avocamentis {eCe peccatis contamina- vit ) tu tamen liberalitatis & clementiae tuae memor, (qui majo- res noftros leniter & moderate cohibens, a mundi creatione, eo crga illos, quo patres erga liberos favore ufus es ) tu, inquam, Jehova, parce nobis, quodque, nobis vitiofis non dares, non po- les lenitati iemper fibi affuetx non concedere. 7. ' (
Fidef-
P s % l. XXV. 6i
Fidefque dictis ftabilis erga omnes adeft Oui pacta iacn foedcris non negligunt.
ii Hanc ut nepotum fecla manfuetudinem Nofcant, tuique nominis fe gloria Late per omnes fundat orbis angulos; Ignofce noftris mitis erratis parens, Qtiae multa inuflit aegritudo, & impotens Amor, regique contumax ira & dolor, Errorque veri non acutus arbiter.
12 O ter beatum, mente qui pura Deum Veneratur : illi, qualecunque ampk&itur Vit* inititutum, dux adeft femper Deus, Rectorque, & omnes actiones profperat,
ij Securus animus anxio procul metu Cundtis fruetur affluenter copiis : Stirpifque feries longa firmabit domum, Genufque multa floridum propagine Gpes paternas ad nepotes transferet.
[4 Quin & piorum mentibus myfteria, Contemta pravis, impie fapientibus Occulta, Dominus luce proferet fua ,* Et facrofancti fcederis fcientiam ( Qu# fola vkx dux beatse & regula eft )
[5 Docebit. Ergo, Rex beate ccelitum, Te mente folum quamo, nufquam iumina
II. Ham ut nepotum, &c. ] Ut pofterorum a;tas clementiam if- am intelligat, fecundaque nominis tui fama fefe per omnes nundi partes difpergat, da veniam, pater lenis, peccatis, quae nulta animi anxietas, amor infrenis, indignatio rectu difricilis, iceftitia lapfufque ex ignorantia malus veritatis judex, in animis oftris impreffit. f.
14. MyJIeria ] Mvia id eft in facris inftituo & inftruo. Item iua unde pyt ty eft in latibula fe abdere. Significat guoque os omprimere feu mufiifare. Hinc myftcrium accipitur prore fa fa & arcana & occultam fignificalionem habente. C.
Abs
6t P S A L. XXVI.
Abs te reflec~co: tu pedes folus meos Hoftis dolofis erues e rctibus. i5 O fancte cuftos hominum, amico lumine In me intuere, & deftitutum ab omnibus Inopemque fan&a me tuere dextera :
17 Curifque, mentem qu# perurunt plurimac, Novifquc femper ditferunt dolonbus,
18 Exfolve : pce)is ufqne & ufque lmmanibus Exercitato, & obrnto labonbus, Ignofce : culpas mids oblivifcere.
19 Heu quanta \>is me factioms impi^ Perfequitur. armis ! quanta me crudelitas Inexpiaco quscrit cuio pcrdere i
20 Tu me penclis ljbera : tu protege Ejus filutcra ab ho/tj.uj# j^i.bno, Omneni iaiutis qui ]o% avu fpem fuac
21 Inte, nec aliis iidit pp.ibus quam fuas Integritatique & uix .cjenvntia:.
22 Gens qux.tuarum jufla legum amplectitur, Fac undequaque tusta ilt fie vindice.
Ejccmflar quotijianarum pncum 'Efdefd i$P Jtttgitlis ftwcVs frthet l Pfalmus : in qu» triapetunlur, & vuidem exfide inpatefaclas n bis pyomijficties refpipiente, ac fcfe fuperieribus experienttis conf mante. \fnumA peccaievum rem.ffio gratuit.r. Alter.um, ut a, Spji tu fantlo, regamur cn relijuo vtU curfu. Tertium, defenfto adve fushofliurn injurias.' t^UA irig refpondent precaticvis Dominic* vi bis, qulbtts petimus remitti nobis peccata, ne inducamur in tentat nem, & ut Uberemur a malo. Beza.
PSAL XXVI. Carm. Ge-n. xv.
David ab hofiibus preffus nd Dettm judtcem ccnfugit, fidem fuam vitA ivnocentiam probat, ideoque Qp liberan ab anguftiis, & gra fam confeaw expctit, ad gbrificendum Leum.
"& v| E vi tyrannus perfequitur palam,
Meclam malignafraudecalumnia
P s a u XXVI. 6i
Te, qui Iatebras psctoris infpicis, Appello, rerum conditor optime.
Mens fraudis expers, <& marvus innocens3 A vique pura.& flagitio : in Deo Spes rixa, iortis qui violentia Me foEvientis non iinet opprimi.
Renefque flammis & penetralia Scrutare cordis, cascaque fenfuum Arcana, fufum ceu calidfs focis Explorat aurura callidus artifex : Mentem videbis munificentise X^ux dona nunquam non meminit tuse; A&seque leges puriter ad tuas Vitae carentem flexibus orbitam.
Procui faceilat, nec focium fibf Me vana fperet lingua : procul domo Noflra recedat qui didicit ftios Fucare fenfus pe&ore fubdolo.
Odi fceleftum concilia ■ impios I Ccetus veneno pejus abominor:
Quorum refultant pe&ora gaudio, | Quum perpetrarunt facta nefaria. Sed mente pravi non Ghi confcia, Lotufque puris fontibus, ad tuas Aras adibo, laetus & ofireram , Lastas chorea? dux tibi vi&imas.
, i. TenetraUa ] Penetrale proprie interior pars domus & apud ftum Tenetrale facrifcium dicitur quod interiore parte facratil nficitur.
4. FucarefenfuSy &c. ] Longe a familia mea abeat, , qui frau- ilenta mente novit cogitationes fuas falfis coloribus velare. J* 7. ^Cympana ] Tympanum eft fuftis, quo aliquid percutitur0 >c etiam tvtt&vov a tuttw. 2. Inftrumentum teres, quod pla- utrioque, fuperficie eft, & pulfari folet foni ciendi caufa. C,
Tc
(54 P s a l. XXVI.
7 Te noftra pangenc tympana, te lyra, Te vox canoro confona tympano, Lyra:que; coetuque in celebri tua Miranda pandet fa&a neporibus.
8 Tectumque, nomen quo canitur tuum, ^Edemque, numen qua colitur tuum, Mens ardet: abfentem retrahunt tuae Qusc templa celant pignora gloriae.
5? Haec offa tellus ne line ut obruat
Inter cruentos barbara barbaros, io Qui fraudulenta mente coquunt fcelus,
Captant avara munera dextera. ii Ego inftitutum carpere tramitem
Pergam innocenter : tu propius meis
Aurem benignus queftibus admove,
Ac me periclis tnftibus aflere. 12 Per plana firmo quod gradior pede,
Quod reda fe&or, muneris eit tui :
Ergo falutis te columen mese
Ccetu in cekbri laudibus efferam.
6. Chore* ] %opitet eft faltatio cum cantu et yopztw locns ub cum cantu faltatur.
8. <Tetfumque,lk;c.'] Animus ardentiamcre profequitur domum illam, in qua laus tua cantatur, templumque, in quo tua raa jeftas divina colitur ; facrarium autem illud, quod majeftatis tu; monumentum continet, domum me revocat procul ab Hierofoly ma degentem. J.
P S A L. XXVII. Carm. Gen. iii.
Vavid ab ecclefia afpeclabiji exuJ, fiduciam in Deum adverfus omni pericuJa prmdicat ; fe eadem fide confolatur, Dei gratiam, opem dc cumenta, duBum & Jiberationem petit, feque &> eccjejiam ad con firmandos in Deo animos hortatur.
DEus in tenebris quum mihi prsduceat, Vitamque muniat meam,
Qu
P S A L. XXVU. tfj
Qux vis aperta terreac me ? qu# mihi Fraus caxa fit formidini ?
2 Adverfus unum quum fcelefta fa<5h'o
Cunctas parafTet copias, Dolofa letho qu# tetenderant meo Ipfi incidere in retia.
3 Si comminentur caftra, fi minacibus
Infefta telis agmina, Securus animi fpe&o caftra, prselia Timore liber intuor.
4 Unum expetivi, & ufque & ufque id cxpetam*
Curis ut exemtus malis, Sim facrofanctse femper aedis incola,
Augufta mirer atria, Deoque laudes perfonem, artus dum regit
Vitalis aurasfpiritus.
5 Tum me fub umbra conditum tentorii
Celabit, & periculis Procul remotum, rupis abrupta? velut
In arce pofitum, muniet : 6" Ac ne relictum nunc quidem impise flnet
Vi fa&ionis opprimi. Victorque folvam vota, nec vidorias
Auctor mihi tacebere.
3. Sicomminentur, &c. ] Si exercitus mihi periculum fntentef, .1 acies adverfum me prooliens armis mortem mihi comminanti- 3Qs minas intonet, exeicitus ab%i3 metu fpefto acies quoque ntrepide video. J. J
\ 3. Intuor ] Antique prolntueor. Plaut. Moftellaria Nullam cor- Jucem intuor. In praeterito intutos vel intuitus fum, Infinitivo jntui. C.
; 4. Augufia mirer, &c. ] Exterioremque partem ejus veneran- lam, cum admiratione cernam, Deumque canam dum refpiratio £use auras adinftar eft corpus hoc animans gubernat. J.
J 7 Audi
66 P s a l. XXVII.
7 Audi invocantem fupplicem, & fra&urn malis
Bonus favenfque lubleva.
8 Te mens anhelat, vultus ad vultum tuura
Intentus ufque refpicit : o Ne conde vultiis lumen a me amabilis, Neu me in tenebris defere. Servum per iram ne fine opprimi tuum :
Vitamque, quam debec tibi, Tucre ab hoile & e periclis eripe, O fpes falutis unica. io Me cari amici, me propinqui, me pater, Me blanda mater liquerat : At non reliquit, qui pios in afperis Non deferit rebus, Deus. ii Parens benigne, me vias doce tuas, Re&aque deduc femita : Ne vis metufque ab hofte me deterritum De calle recti detrahat.
12 Ne me impiorum obnoxium libidini
Relinque. Teftes impii Fingunt maligne falia de me crimina, Armantque fe mendaciis.
13 Mens vicxa tantisjam fatifceret malis,
Ni fpes foveret me tuae Benignitatis, poft labores anxios
9. Vitamque quam debet tibi ] Bella phrafis, qua uti poffumus, cum alicujus erga nos benificentiam volumus agnofcere & cele- brare, & omnia noftra illi accepta referre. Ita dicimus Salutenij incojumitatom, dignitatem & felicitatem fuam alicui debere. C.
13. Fatifceret ] Fatifco quafi fatim vel aflfatim hifcO, id eft, at perior, "Xttivcd Virg. JEn. 1. Accipiunt inimicum imbremy rimifqm fatifcunt. id eft, valde aperiuntur. Alias idem quod deficere aut laffefcere fignificat ut apud Lucretium Anima natura fatifcit Fejfa 4vp, Item Pfal. 104. Te mltam condente fatifcunt, C.
Mo?
P S A L. XXVIII. 6T
Mox affuturum gaudium. Vivufque vivos inrer ipfe commoda Vitx beata? prseflolor. 14 Irr rebus ergo turbidis ne concide, Sed fortis ufque fufiine : Te roborabit Dominus, & cor fulciet; Tu fortis ufque fufhne.
13 Trxjlolor ] Prxftolor eft tjuafi praefto efle 8c apparere. A praefto praeftolus, unde prajftolari. Hic fimpliciter pro exfpe&are accipitur. C.
14. In rebus ergo turbidisy &c. ] Dum igitur res funt turbulentae noli animum defpondere. J.
P S A L. XXVIII. Carm. Gen.xvi.
T)avid ab hoftibus prejjus, Deum oratpro falute fuay Qp illorum exifi9\ falute accepta, Deum celebrat} fm &> Ecclefia nomine^ totique Ec~ clefi£ bene precatur..
PRinceps ftelliferis altior orbibus, Vitx prafidium & certa falus mea?, Aurem fuppliciis da facilem meis, Ne fiam iimiiis bufta petentibus. 2 Audi vota, parens, quse tibi profero Supplex cumgemitu, brachia porrigens
1. Suppliciis ] Hac voce proprie utitur in fine verfus 4 hujus Pfalmi. In hoc autem verfu, more Salluftiano, pro fupplicationi- bus eam ufurpavit, fic enim Sallnftius cum fgspe alibi tum in Ca- tilina. Non votis neque fuppliciis mulieribus deorum auxtiia paraniur , fed vigilandoy agendo, bene confulendo profpere omnia cedunt. Ubifo- cordUte atque ignavia tradideris, nequidquam deos imphres, irati in~ feftique funt. Idem in Jugurtha Senaius oh ea feliciter gejla diis immortalibus fupplicia decemere ,Ita, dixitPf. 102. Aures fupphciis nuhc adhibemeis. Eodem modo, Qbftdium, pro obfidione% dixit, Cor. Tacitus. G
h Ad
r6S P s a l. XXVIII.
Ad ccelum tremulis pervigil ignibus, Coelum templa tuse confcia gloriae.
3 Ne me connumera ccetibus impiis, Neu tanquam focium plecte nocentibus ; Quorum blanditiis iilita mollibus Lingua eft, mens gelido livida toxico»
4 Illis nequitix prania fint fuae, Et merces itudiis sequa nefariis : Pro femente legant femina, peflimis Dignum coniiliis fupplicium luant.
5 Non his confilii provida vis tui ( Qui me confpicuis tollis honoribus ) Infe&afve manus a fcelere avoeat, Aut infefta odiis pectora mitigat.
Ergo nec feries longa propaginis Florebit, patrias nec foboles opes Longaeva accipiet : fed celeri genus Clades exitio proruet ac domum.
6 Laus rerum Domino, qui precibus meis
7 Se non difEcilem przbuit : hinc mese Vires, hicclypeus rebus in afperis : Hinc fpes, auxilium hinc non dubium in malis.
Hinc cor geftit ovans : carminibus tuas
8 Laudes ora fonant : qui populum tuum In rebus trepidis protegis, & tuum Regem ex iniidiis omnibus eripis.
i. Ccelumpervigi!] to pervigil in genere neutro pofuit. Et'de ftellis, tanquam de cceli oculis, tota nofte excubias agentibus eleganter Sc poetice fic locutus eft. C.
4. Vro femente legant femina ] Refpexiffe videtur Poeta hsec fcribens ad Apothegma quoddam. M. Pinarii, recitatum a Cice- rone in fecundo de Oratore his verbis : Ut olim Rufca cumferret legem annalem, diffuafor M« Servilius, Vic mihi, inquit, M. Tinnare, vum, fi contra tedixero, mihi malediHurus es, ut CAteris fecifli 1 Ut fementem feceris, ita metes, inquit* C. ......
p Cuftodi
P s a u XXIX. 69
l Cuflodi populnm, Rex hominum, tuum : Hebri fac foboles largiter omnibus Vitas continuo fructibus afRuat, Donec perpctuum fol referet diem.
9. Behri ] Heber pronepcs Semi fuit a quo pofteros omnes ictos volunt Hebrxos, GeneC 1 1. Luc. 5 . vixit annos 464. Aliis on ab Hebero certo aliquo viro di£U videntur Hebrasi, fed poti- s ab Habrami nomine non proprio, fed cognomine, quod apud ^hananseos habebat, cum tranator vel tranfvectus eft di£tus, eo uod, vocante Domino, e Babylone & Mefopotamia effet egre.ifus, t fiuvium Euphratem tranfnffet, & perpetuo, ex uno loco in lium commigraret. Ita Genef. 39. de Jofepho dicitur, Venit ad te fervus Hehr&us ut 'dluderet mihi. Non quod jam tum eflet .opulus aut natio tali nOmine infignis, (ed quod Jofephus inter Egyptios & fervus & peregrinus eifet, quorum utrumque major nodeftia deceret. Hebrxi, vero ipfo hoc nomine & conditionis use in his terris & de meliori Sc certiori patria in ccelis ejusrenda lonebantur. C.
P S A L. XXIX. Carm. Gen. xv.
'ropheta hortatur Trincipes ac potentes huius mundi ad pr&dkandas T)ei laudeSy proptev documenta natur<e, ac nominatim tcnitruum)&* propter documenta gratia9 quam cum ecclejia fua communicat vejr- bo.
OEu dives auro es, Gve opibus potens, i^| Seu marte parta clarus adorea ;
T, Adcre.a ] Vox ufurpata ab Horatio Ode 4. lib. 4. Qui pri- nus aJma rijit adorea, quam vetus interpres laudem beillcam fig- aficare ait, quss vi£tores faciat adorandcs. Feftus aurem Pom- •eius de eadem voce hsc habet : Ador farris ger.us, hinc adoream zudcm five gloriam dicebant ; quia gJorlofum eum putahaht ejfe, qui arris oopia ahuyidayeU Adorea autem pro Jaude accipi ccepta eji, pofk- li.vra pv&mium militihus frumenturn erat partct viBorU. Hinc Plin. ib. 18. cap. 3. Qlonam inquit, ipfam a farris hohore adcream ap- vJlahant. Et Plaut. Qui multa pr&da aique adcrea affecit p:puJares •40s. Unde adoreofus idem «juod iPao^o;, Joieph Scaliger in
efium. C, Agnofce
yo P S A L. XXIX.
Agnofce numen gratus, & huc refer
Quaecunque ktum ducis ad exicum. 2 *" Huic pange laudes, & prece fupplice
Rerum parentem concilia : & Dei
Nutu regentis ftelliferam domum
Dignare juftisnomen honoribus. 2 Gujus liquentes vox gravida pluit
De nube rores, terrificos ciet
Coelo tumultus cum tonitru, maris
Turbata ventis concitat sequora :
4 Vox dignitatis plena, nec irritse Unquam ad patrandum jufla potentiae;
5 Nudare cedris feu Libanum juvat, Celfafque ventis flcrnere fraxinos :
6 Seu vincta faxis faxa revellere, Notifque montes fedibus erutos Verfare, taurum ut verna per avia Vexat juventae Iseta protervitas.
7 Ad vocis ictum nubibus exfilit
8 Elifus ignis : tefqua Arabum tremunt : p Ferx pavefcunt : ante diem fluunc
Partus acerbi : robora concidunt.
Qviascunque tempio ccelum habet aureo,
4. Ad patrandum~\ Patrare idem eft, quod perficere, aut 1 finem perducere, Graece JN/««rp*TTS/i'. Cic. z. de legib. Ope\ patrare. Epift. ad Artic. Tromiffa patrare. Saluft. Jugurtha, S patrandi helli omnes afperitates vincere. C.
8. 'Tefaua ] Vox anticjua Sabinorum, fignificans loca defei inculta & aditu difficilia Hor, Epift 14. Deferta & inhofpita tefof: His cor.traria iunt Tempe. C.
9. Ante diemfiuunt, &c. ] Immaturi hominum 6c animaliu fjetus abortum patiuntur, J:
9. Robora concidunt ] Robur fpecies qnercus duriflimsee Hor. llh rohur & &s triplex, &c. C.
Quaeeunqi:
fP s a tl XXX. 7?
Quascunque tellus dxdala fuftinet, Quas celat undis sequor in abdicis Dei fatentur cuncta potentiam. o A voce vindex pontus inhorruit^
Undifque montes obruit, arbiter
^Eterne rerum, quum libuit tibi
Delere gentes flu&ibus impias. i Te dante vires, non opibus feros
Horremus hoftes, non numero graves :
Te dante pacem, progeniem Ifaci
Cornu beabit divite copia.
9. 'Tellus Dxdala ] Quicquid varium & artificiofum eft, id oetas vocant Daedalum, Lucret. 1 Itibi fuaves Dtdala telhts fub- ittit fioreSy Qpc. De hac voce Feftus : D<x.dalam a varietate rerum rtificicrumque diBam ejfe apud Lucretium terramy apud Ennium iinervamy apud Virgilium Circeny facile efi intelllgerey cum Gr&ce Ai^itKKnv fignificat variare. Ita Vfal. 102. dicit : Mundi D&dala achina. Hinc ^cttJ^ctK(/.ctTet opera funt artificiofa, Pindaro. C.
10. A voce vindexy &c. ] Mare hominum fcelera puniens, a )ce tua, judex omnium, commotum eft, aquifjue altiffima quas- xe terras occuluit, cum vifum eft tibi homines fceleratos aquis :tinguere; f.
P S A L. XXX. Carm. Gen. vi.
avid laudat Domrnum cjuod fe a morte per hofies intentata libera- rit ; pios ad eius laudes-celebrandas hortatur : calamitates &> in~ fiaurationem fui a Deo factam parrat, eique votum laudis exhibeU
TE noftra femper carmina, te lyra Sonabit, orbis conditor optime : De faucibus lethi imminentis Incolumis tibi vota reddam, Per t€ fuperbus nec lacrymis meis Infultat hoftis, nec fruitur malis :
i Tc
72 P S A L. XXX.
2 Te rebus, incertus falutis,
Auxilium in dubiis popofci. Per te receptis viribus haurio Vitalis aurae lumen amabile :
3 Nec inferum fub nocte longa
Et tenebris jaceo fepulchri.
4 C turba puris dedita ritibus Sacrifque caftis, tollite laudibus
Placabilem votis parentem, Et memori cekbrate ple&ro*
5 Vanefcit ixx vindicis impetus Bullac fugacis more : Dei favor
Bonis manu vitam benigna Triftitisc vacuam rependit. . Si forte fero vefpere fletibus Vultus rigamur, mox redit aurea Cum luce rifufque, & jacentes Exhilarans animos voluptas.
6 Pacis beatae cum fruerer bonis, Mecum loquebar : De ftabili gradu
Felicitatis nulla fortis
Me dubix quatiet procella.
7 Te dante vires, divitias, decus, Te montis inftar moenibus sneis
Firmante regnum, vanum alebat Credulitas mihi blanda faftum : Tu, me relido, ftultitise meae,
4. Tlecir»] Vox origine Gr?eca, fignificat enim wXMKTpov acu leum vel calcar. Signiftcat etiam vox eadem radiolum, calamum aut paxillum, quo fides feu chordae citharx pulfantur. Poftea e tiam nomen plettrum datum eft arculo illi fetis equinis tenfo, qi refina illitus, & chordis fufque deque afFricatur, eas fonoras facit Accipitur & pro ipfa lingua, (\ux i.n formanda voce articulata cjuafi ple£iri ofricio fungitur. C.
Dextrar
P s a l; XXX; 73
Dextram retraxti : retro abiit, domum Repente turbatam relinquens> Sors levibus malefida pennis. O praefes orbis, pe&ore fupplice Mox te vocavi, te lacrymis madens Opem popofci : Quid profufus Profuerit tibi fangufs? inquam.1 Qurs mortis ufus noftrae erit ? An tuas Laudes fonabunt, fa&aque pofleris Miranda muti praedieabunt Sub gelido cineres fepulchro ? Placatus aurem da facilem meis Votis, ieveros neu querimoniis Averte vultus : pelle membris Peftiferi mala dura morbi. Tu fupplicanti protinus admoves Aurem benignus : pro lacrymis mihi Rifum reducis, pro dolore Lastitiamque alacremque plaufumr Te femper ergo carmina, te lyrs Noftras fonabunt : vox tibi ferviet Dicata, prasbebitque noftris Materiam tua laus camcenrs.
rohahile efi Davldem hunc Ffalmum edidijfe, quum Abfahmo &* Sdba interfeBis, in urbem regrejfus ( ut narratur 2. 5am. 20. ) domum fuam incefiu filii Qp aliis fcelerihus pcllutam vellet repur- gare, et Deo quafi de integro confecrare, uii nofatuv in infcripiio- ne Hebr. qua in re fuijfe ritum aliquem ufurpatum apparet ex mce- nium urbis confecr atione in Nehemix hifioriay qucd etiam mdetur colligi utcunque pojfe exDenZ. 20. 5. Agit igitur Deo ingentes gra- tias, cuius unius celementia hanc rejiitutionem ufque adeo fubitam ac pene momentaneam acveptam referty fimulque fua unius fiulta fecuritate faBum confitetur, ut Deus pacis publicd ac c&Urorum be~ neficiorum tenorem abrumperet. Beza.
K PSA£
74 P s a l. XXXt.
Carm. Gen. X.
David gravifjlma calamitate pvejfusy Deum ovat profalute fuay fde%\ habet mifericordia Dei j miferiam fuam explicans hojiibus exitiun imprecatur, liberatione quafi parta Deum laudat ob publica & pri\ vata benefciay pios hortans ad diligendttm & coltndnm Detrni,
IN te lccavi fpem meam, Rerum creator optime ; At tu benignus profpice, Ne fpei pudefcat irrita?.
O jufte vindex, fraudibus Ab hoftium me vindica :
2 Audi benignus fupplicem : Da promtus abje&o manum.'
Me rupe ferva ut invia Claufum, vel arce ahenea :
3 Tu rupis es mihi inviae Munimen, arx ahenea.
Ergo ut timori mentibus Nomen tuum fit impiis,
4 Prsei viam mihi; abditis Me libera de cafHbus.
j Tu robur es meum, tuae
Commendo vitam dexteras :
Me libera pacti Deus
Tenax, memorque fcederum; 6 Qui vana ftulti fomnia
Se&antur, odi peffime.
Tu certa fpes mihi es, mea?
vTu portus es fiduciae.
$. Ahenea ] Pro aenea, ficut Horatius. ffic mtifUS aheneus e\i TXil confcin fibi nulla pallefcere culpa. C.
7 Intc
P s I t. XXXL 7f
Inter Iabores afperos Lumen tuse Clementise Fulgens3 repente turbidum Perfudit animum gaudio.
Quum me tyrannis impotens Urgeret hoitis impii, Jamjam imminentis pallidis Lethi explicafti faucibus.
Miferere fracu tot malis, Tot obruti doloribus. Caligat oculus, mens ftupet : Moerore corpus tabuit : o Caduca vita elabitur Moerore fra&a & lu&ibus : Interque clades aridis Fluxere vires oflibus. i Me ridet hoftis, & meis Infultat infolens malis : Horrent propinqui, cseteri Vitant metu periculi.
2 E proximorum mentibus Oblitcror, ceu mortuus.- Concemtior fum civibus Quam lamna tefta; fic~tilis.
3 Ale multitudo opprobriis Coram laceffit afperis :
io. Caduca vita elabitur &c. ] Vita incerta 6c fragllis aegrimo- ia & mceftitia debilitata, paulatim perit, dumque in magnis ma- is verfor, coftis humore defe&is robur evanuit. J-.
12. Ohliteror ] Obliterare eft literas tabulae cereas infcriptas in~ iucere, vel chattse Infcriptas eradere & quafi e monimentis de- ere, item obfcuras facere & in oblivionern dueere Catullus, H&c vigeant mandata nec ulla ebliferet &ias. ' C.
12.. Lamna ] Lamna contrafte pro lamifia KetyLva in ^uibus- p GbiTar. Grgsc. Lat, eft Larnella tenuis «t fquama.
K 2 Vim
76 p s a t. xxxi;
Vim machinatur in meam Jurata mortem fa&io.
14 Ego interim fiducia Opis tuse, dolos, minas, Injurias, Sc hoftium Contemno contumelias.
15 Tu fila vitac temperas Meae, regifque tempora : Tu me impiorum libera Ab hoftium tyrannide.
16 Oftende vultum amabilem Servo bonus tuo & favens : Et me tuere, qua foles Semper tuos, clementia.
\j Ne fit pudori quod tuam
Imploro opem : pudor malos
Confundat, & filentium
Longum fepulchris fopiat. iS Aifueta vox mendacio
Sit muta, vox procaciter
Solita bonos laceffere,
Et arroganter fpernere. J9 O quanta te colentibus
Et quot redundant commoda J
Quot tefle mundo profperis
Auges tuos fuccefTibus ! 20 Hos protegis reconditos
Procul a minis potentium,
1 3. V'im machinatur ] coetus ad me interimendum conjuratui violentiam alicjuam comminifcitur. y.
1 5. ^ufila vit£ ] Tu meum vivendi curfum moderaris, vitae- que meae ipatia, qu<c tefolumpenes funt, gubernas. jf. Fila vit& \ Thrafls ad colum Parcarum accommodata, fignificat autem totum fuae vitsg curfum five- tenorem divina providentia guber- naru C.
Juaquc
P s a l. xxxn; 77
Tuaque munis m domo Linguas veneno ab impist
21 Tibi perennis gratia
Sit, re&or orbis, qui veiut Munita in arce me procul Periculis fubmoveras.
22 Exfpes, inops, vitam fuga Quum vix tuerer anxiam, Mecum ipfe dixi ; Jam truci Reliquit hofti me Deus.
At tu nec in periculis Oblitus extremis mei, Aurem benignam fupplici Ac invocanti admoveras.
23 Ergo patrem rerum optimum Amate candidi & pii,
Qui faftuofos deprimit, Et obfequcntes erigit.
24 Qui fpem locatis in Deoa Conitanter illi fidite,
Nec robur animi concidat Sortis procella turbidse.
22. Exfpes ] Qui eft fine fpe. Hor. de Art. Poet. Si fraftis natas exfpes Navibus.
P S A L. XXXII. Carm. Gen. xv.
^faltes fellcltatem picrum in peccatcrum remiffione ponit, & experien* tiafua confirmat : fideles informat infide, invocatione &> obedien- tia, propoftaque admimjhatione Dei in bonos Qp mdl&s, illos horta- tur ad gaudium in fpiritu.
OTer beatum cui patris optimi Noxas remifit lethiferas favor, Cui fceda morum flagitia obruit
Oblivibfa
7S P s a l. XXXII:1
Obliviof* te£ta fllentio !
2 O terl>eatum cui bonus arbiter Non imputavit lubrica deviae Errata vitx, nec reperit dolum Cxco in receffu pectoris abditum I
3 Donec fovebam fub tacito finu Morbum, folutis languidus ombus Artus trahebam, luctifkus dolor Queftum ciebat non patiens tegi.
4 Tu me premebas prsevalida manu Infeftus, atris feu tenebris diem Nox condidiffet, feu rofea dies Orbem recurrens lucc retexerat.
Sic decolorem tabificus cutem
Mceror coqucbat : fic macie dolor
Siccabat artus, meflis ut Africae
Cancri per seftum mitius areat j Tum mente verfa vulnera protuli,
Tibi renudavi vitium meum,
Fraudem retexi : ac tu mihi protinus
Noxa foluto conciliatus es. 6 Qui mentis ergo pura facraria
Servare quaerit, te prece fupplice
Placet : nec, orbem pontus ut obruat,
Formidet sefius lethiferi minas.
c. Fevelam morlum fub taclto pnu ] Congruunt cum his verfu. Sedulii,
Magna ejl medicina, fateri
O J 7 J -•"
Quod nocet ahfcondi, quoniam fua vulnera nutrit Qui tegit, & plagam trepidat nudare medenti;
C.
4. Cancri per &pum ] Sole ingrediente Cancrum dies eft lon- giflimus, atque adeo folftitium aeftivum quO maximi fere caloreJ fentiuntur. C. Meffis ut Ajrict ] Ut frumentum Africapmenfe Jr fiio, dominante Cancro, minus ficcetur. y,
7 Tu
p s a r. xxxin. 7^
7 Tu me periclis eripis afperis Tutela praefens : tu mihi gaudia Toto refundis corpore, vt hoftium Qui vincla fracto carcere depulit.
8 rJec fat : Tenebras pe&oris auferam^ Inquis : beatas qua ferat orbita Monftrabo vitse, nec procul a tuis Unquam reflectam lumina grefiibus»
p Mulis equifque ne fimilis modo Sis, bruta quorum pe&ora gratiam - -
Non mutuam novere, fed afperis Fra&i lupatis fervitium ferunt. 10 Multa obftinatam nequitiam manent Tormenta : pur£ qui Dominum fide Orabitj huic pacem & veniam dabita Non durus unquam parcere fupplici. ti Re&i tenaces fimplicis, & quibus Eft grata fraudum nefcia veritas, Favcnte Ixti numine geftibus Et vocc veftrum pandite gaudfum.
9. Lupatis ] Lupatum eft frenum afperrimum, a dentibus lu- )inis qui insquales funt, di£tum Virg. z Georg. FreJJique nega- ant Verhera durapati & duris parere lupatis. Ovidius de e<juo do- nito dixit. Et placido duros accipit ore lupos. C.
P S A L. XXXIII. Carm. Gen.
xvn.
faltes Uudat Veum a mirifcis operihus ehis ex ordine, vel extra or- dinem natur<e fa&isy contra infidelesy & erga fidelesy erga quos pr&dicaiur fwguUris Dei providentia : pojiremo ecclejia £duciam fuam in Deum profeJfay fihi henignitatem illius exoptaU
VOs quibus puras eft amor sequitatis, Lasti pangite carmine Orbis auctorem Dominum : asqukatis
Hoc
S6 P s a l. XXXIII.
Hoc carmen decet annulos. 2 Tinniat biando chelys hunc fufurro,
Hunc vocalia nablia : Docta bis quinis refonare nervis
Hic arcem manus approbet. 2 Huic novos cancus meditemur : uni
Laeti clangite buccina :
4 Nam fides di&is rata veritafque eft,
Et facxis comes sequitas :
5 Quippi <\ul Ju^i e& & amator xquiy &
Veri fallere nefcii. Perque terrarum fola vafta notae Cundis munificentiae.
6 Is fuo verbo finuavit orbem
Lucentcm nitidi setheris : Quicquid & puris radiis rcnidet Campis astheris igneis.
2. Chelys ] Pro cithara feu teftudine. Primam enim citharam e teftudine fa&am volunt. Alii fic dici volunt alTerem perfo- ratum, qui in teftudine ponticulum fuftinet, 6c fonos reperculTu reddit, vulgo Rofa. C.
2. Nablia] Nablium & Naulium, ab Ebraeo Nebel deducunr. <jua voce inftrumentum muficum feu Pfalterium fignificatur, ad quod Propheta regius hymnos fuos decantabat, Meminit ejuf dem Ovid. Difce etiam duplici genialia vertere palma.
Nablia ; cenveniunt dulctbus illa modis, Pfal. 71. dicit, *Te cithara canam Nabloque Vide Nomenelat. Had Junii. C.
2. Bisejuinis nervis ] Tndicat. fsx.aXopfov. Inftrumentum mu ficum a decem chordis feu nervis fic di£tum. C.
6. Sinuavit crbem ] In formam videlicet circular^m. C.
6. Renidet ] Id eft, fulget. Horatius, Non ebur neque aureuni rnea renidet in domo lacunar. Apud Catullum eft ore aperto, & dentibus oftentis fubridere. C.
6. Campis *tberis i?neis~\ Id eft, in ipfo coelo, ftellis, & fide ribuslucenti, Poetice. Ita Lucretius campos natantes ; & Virgiliu campos liquentes dixerunt pro mari: Sic etiam tquor campi^ dici tuf de planitie terr» fpatiofa. C, 7 LittUi
Psai; xxxim Sfi
Littus ar&avit maris inquieti, r*t> *& 1
Compreflitque lkentiam : Et penu claufas finuavit undas;
Unde in tempore promeret. Hunc & occafus metuant & ortus i
Hunc unum Dominum colat Quifquis extremos ubicunque fines ^Terrse aut ^quoris accolit : Cujus a nutu viget interitque
Quodcunque interit aut vige; l Cujus immotis tremefacta parenc
Cuncta obnoxia legibus.
> Qui malas artes populi profani
Ludit callidior fuis : Et fuo injuflae fcelerata turba? Fraudat confilia exitu. : At quod arcana fibi mente reruni Au&or propofuit femel, Dum dks & nox referent fe in orbem^ Ufquc immobile permanet. . O quater, plufquam quater 6 beatosji
Patronus quibus cft Deus ! :
Quos fibi excepit, propriamque fortens Quos dici voluit fuam I 5 Defpicit mundi pater e beata
Cceli ftelliferi domo, 4 Eque tranquillis adytis labores
Et curas hominum videt : .J
> Quippe qui csecos animi receffus , Humani fabricaverit :
9. Cujus a mtu viget interitque Quodcunque infent aM viget ] xemplum Anadiplofeos quale illud Ciceronis., Audes in horum 'ffpeBum venire proditor patru, proditor% inquam^ P*tri* venire au- s in borum confpeftum ? C. " ~
h Nec
g* P s a E XXXIIL
Nec quod arcano latet in receffu
Claufum pe&oris hunc latet; \6 Sperat incaflum numero tyrannus
Se tutum fore militum : Sperat incafium validis lacertis
Se miles fore fofpitem :
17 Sarpe fpem fallit praeeuntis Euros
Bellatoris equi fuga :
18 At Deus juflos oculo irretorto
Semper refpicit & pios :
19 Mortis ut vertat jacula imminentiS^
Diram & famtiam famis.
20 Una fpes nobis opis hinc, ab uno
Certum praefidium in malis. 2,1 Ille perfundet fibi dedicata
Dulci pe&ora gaudio : 22 Ille fidentum fibi fpes precefque
Laetum ducet ad exitum.
16, Incaffum ] Di&um vult Servius, quafi fine caffibus fim quibus venatio inanis eft. Turne tot incaffum fufos patiere Jabores Item de igne, Incaffum furit. Alias caffum dicitur inane & vacu um & quafi re aliqua carens aut vacans. Lucret. Anima caffun corpus pro cadavere. Virg. NuJlum cum viBis certamen ; & dther ?*Jfis. C.
18. Irretorto ] Qui nun<juam fcilicet alio convertitur aut rd Sorcjuetur. Ita Horat. Ode. 2 Lib. 2.
Quisquis ingentes otuJo iryetorto fpeBat acervos. C.
P S A L. XXXIV. Carm. Gen. iii.
T>avid ah Acbis rege Geth Jiberatus, fe &> eccJeflam ad Deum cele> hrandum excitat, doBrinam de officio nojho attexensy Dei providen- tiamy veritatem & conftaniiam in nobis fervandis a maJot redime» difcjuc expJkat.
SEu lzta fors me foverit^ feu triflior Vexarit, omni tempore
Lauda
u
P S A l. XXXIV. r S3
Laudabo Dominum, femper illius meum
Os perionabic laudibus. IMihi hxc voluptas, hoc erit fclatium,
Mihi hoc levamen in malis : I Meoque turba triitis exemplo fuas
Solabitur moleftias. Una, agite, cundi profequamur laudibus
Nomenque numenque illius. Ule in peridis me vocantem exaudiit,
Statimque reppulit metum. Qui cuncta ad illum coniilia referunt fua,
Lxio his nitentes gaudio Vultus renident, nec repulfe infamia
Rubore confundet genas. En, pauper ifle quum vocaret, omnibus
Hunc eruit periculis. Dominum timentum caflra munit Angelus
Demiffus ad cuftodiam : Et imminejites arcct hoftes, & pios
A vi tuecur impia. Facite periclum, jam fcietis quarn Dci
Immenfa fit benignitas : ^ Quam fint beati, fpes in illo qui fuas
Omnes opefque collocant. Gens fan&a Dominum eolite : nil deerit Deuin
Fideliter colentibus. > Violenta feritas fentiet famem : bonis
Cunfta afRuenter fuppetent. i Adefle filii, audite, vobis numinis
Verum timorem ut indicem. i Quicunque curis liberam & longam cupis
Vitam beatus ducerej j Linguas refrena viras, os nefaria A fraude purum contine :
Ls £4 Capefic
84 P s a l; xxxiv:
14 Capeffe rccta, curva vita, diligc
Tranquilla pacis ocia. i 5 Deus mnocentes adfpicitque, & commodat
Accencus aures ad preces :
16 Torvo fceleftos incuecur lumine,
Ec nomen eciam oblicerac.
17 Juftum invocancem Dominus audir, omnibus
Eum expedit periculis.
18 Quum fpes labores deferic mortalium,
Affli&a quum molefliis Succumbit oneri mcns, Deus prxfens adeft, Malafque curas diluir. ig Juftis labores fuggerit femper piis Iniqua fors conatibus : Sed, qui bonorum femper eft cuftos, Deus Sortis retundit fpicula ; 20, 21 Et ofla fervat ne terantur. Impios Uicifckur fcelus fuum : Et quifquis hollis eft piorum, cum domo A ftirpe csefus interit. 22 Animas tuecur fe colentium Deus^ Nec rem domumqiic deferit.
f>falmus ifle a Davide confcriptus ut ofiendit infcript'19 Jieb. de infgt liberatione qua ex Achis Regis mambust ftmulata infania% evJfa ut fcribitur 1 Sam. 21. Bcza.
P S A L. XXXV. Carm. Gen. xi.
"pavid imphrat Dei opem adhojiium eyitium & faiutem fuamy inju rias ab eis acceptai&> iftorUm hypocrijin explicat, fervari a Deo pe tit, centra eorum conatus, tefem & Judicem appellavs Deum im probitatis illorum & innocentU fua% ad gleriam ipfius^ & publhu) Ecclefi*, bonum; .
RErum fan&c opifex ades, Et pattQcinio protege rne tug •
v. * J " - i - "r ' : F
Psal xxxv: |f
Et retro refer in meos Hcftes perniciem quam mihi comparant,
Scutum cum jaculis cape : Enfem ftringe : meis hoftibus obviam
Prodi: dic anims mear, Secura auxilio nil metuas meo.
Iti vultus pudor hoftium Et turpis fubeat dedecoris rubor i
Fcedam corripiant fugam, Cascas infidias qui mihi prasparant.'
Ut fasvus Boreas levem s-3
Raptat prafcipiti turbine pulverem i j
Sic illos trepida fuga Vindex praecipites urgeat Angelus.
Sit cceno via lubrica, Et ccelum tcnebris lurida nox tegat \
Et formidine pallida Vindex prarcipites comprimat Angelus^
Nam me fraude mala fuis Conati immeritum prendere caflibus2
Et carcam innocuo fcrobem 8 Effodere : fuis caflibus hsereant,
Et fadam exitium in meum Cxci & prarcipites in foveam ruant» f Perfufa interea mihi
Dulci lastitia pe&ora geftient : . -
Mens fecura periculi -^
Au&orem Dominum Ixthix colet s io Et fenfus animi indices
Qamabunt, Domino quis fimilis DeQ i *
Qui faftus gravis improba Defendit tenues a violentia/
Vexantemque opis indigos frangit fevitiam vyidice dexterl "~~~
11 Conjuipta
U P s a r. xxxv;
ii Conjurata calumnia
In me cnmimbus fsevit atrocibus : Ignoturn fcelus in meam
12 Fingunt perniciem: quse bene feceram,
Compenfant odiis malis, Et vitas invigilant exitio me#.
13 Illos tabificac luis
iEgris vifcenbus quum dolor ureret,
Squalens vefte ego lugubri, Jejunaque fame pallidus & iiti,
Et proftratus humi, Deum Lenibam lacrymis & prece fuppiice^
14 Sic fincerus amici amor
Sub cari interitum luget amiculi :
Sic fratrem gemit unicum Frater : fic pietas anxu filii
Matcrnum ad tumulum dolet.
15 Me fortuna gravi fl tetigit manu,
Concurfant, mala gaudia Inter fe celebrant : faex populi coit ] Incauto invidiam creant : \6 Profcinduntque avida me petulantia Scurrse cum balatronibus : Dentem dente acuunt, & rabiem vomunt. £7 Quem finem patientia:
Tam lentas ftatues, 6 pater optime ? Arce hoc ludibrium, neque
14. AmicuVi\ Diminutivum ah amico. Horat. Difce docendus adhtit quod cenfet amiculus. Amiculum alias, genus veftis eft. C.
1 5. F&x fopuli coit ] Metaph. pro infima plebe «juarn Cic. Senti- tiam urbis nominar. C
16. Balatronibus ] Balatro vaniloquum & futilem fignificat. C. 16, Lcntem denteacuunt] Id eft, dentibus frendent, <juod iig"
num eft iratorum & vindictam expetentium. C.
Defcercuir
p s a u xxxv: S7
Defertum rabidis trade leonibus :
Acceptum ut referam tibi Quod vivo, & video lumen amabile;
Et ccetu in celebri canam Te, pronum auxilium ferre vocantibus»
Fac ne fpes alat improbas Serriper turba meis teta molefliis :
Neu nutu ac oculis notet, Exfultetque meis hoftis acrox malis :
Qui fermonibus afperis Infultat, trucibufque infidiis petit
Pacatum male callidus, Incautum ut tacitis illaqueet dolisJ
Non diducere definunt Rictum rifu : Oculis (euge) oeulis dicfat
Lastum vidimus, inquiunt. O qui luminibus cuncta tuentibus
Terras refpicis, hasc vidcs ? Ergo fepofita protege me mora :
Jam tandeih evigila, & manu Ultrice indomitam frange fuperbiam j
Jufto & fupplicio preme Vindex jufle malos : neu fine de meo
Lu&u lcEtitiam ferant :
5 Neu fecum tacito pectore murmurent;
Evax, recre habet : cmnia Supra vota cadunt : vicimus, en jacet,
6 Fceda ignominia luant Stultam tetitiam : dedecoris comes
21. Non diducere Sefinunt, &c. ] Non ceffant ©s ad ridendura jlvere^ bene res habet, aiunt, diem jucundum afpeximus. J.
25. avax ] Euge, Interjeftio exfuitantis, a Plauto ^uogue ufiuS H.ta» C'#
Infarnis
»8 p s a t. xxxvi:
Infamis pudor eluat Importuna mcis gaudia dc malis.
27 At cordi quibus aequitas Eft noftra, ac animus nil fibi confcius,
Vitam triftitia procul Lsetam femper agant : ac Dominum ferant
Caeli ad fidcra laudibus, Qui curis famulos liberat anxiis.
28 Semper juititiam mea, Cuftos fancte hominum, lingua canet tuam,
Et prxconia, dum mihi Impellet calidus pcdora fpiritus.
26*. Infamis pudor eluat ] Gatidium hoc fine ratione acceptum turpi dedecore folvant ; & verecundia ignominiofa dedecori ad- Iiaerens laetitiam ex malis meis alieno tempore perceptam abfter- gat. C.
P S A L. XXXVI. C a * m. G e n. xviii:
Qavid regnum aditurust Deum celebrat, a diuturna patientia & le- nefcentia eius erga impios Qp contumaces, erga res omnes creatast & erga Ecclefiam fuam, erans Deum pro falute & porfperitate po~ puliDei&fua.
UT exta flammis raille facrificis cremes, Ofcula des faxis, ingeminefque preces, Arafque donis largus accumules tuis,
Non facies tamen ut te rear efle pium : Scelera reclamant, & negant te credere, Confilio mundum qui regat, effe Deum, a Utcunque coram blandiare, non tamen Impieras tacito pectore claufa latet : Erumpit ignis inftar, ac tui trahit
Sccum odium, atque odii perniciem comiteml g Quodcwnquc loqueris fraude tin&um eft : refpuis
Murcef;
P s a t. XXX VL1 8§
.Auribus ingratis qui potidra rrionen£ Scelus nefandum no&e tota cogitas :
Re&a fugis : femper deteriora foves,1 O magne re&or orbis, indulgentias
Munera, terra, fretum fentit, & aflra, iuxl Quascunque ccelum ample&itur, parentia
Legibus orta vigent, lapfa caduntque tuisJ Modus asquitacis & tuat fapientise,
Cun&aque quar fecit, eun&aque facta regitj Longe nivofis montiura faftigiis
Altior efl, vafti gurgitibufque freti i Humana gens hinc haurit auram & fpiritum ?
Nec pecudes curam prasteriere tuam. Hinc cunfta vicas fuppetunt nobis bona^
Dum mens corporeo carcere vincta latet^ Fcetus fub alis volucris ut tegit {ms,i
Pradidii fugimus fpe mala cun&a tui. At exul animus morte liber patrium
Quum repetet limen fidereamque domuroj Illine egeftas & dolores exulant :
Nemo feret votis non potiofa fuis* Paffim voluptas, pura paffim gaudia s
Delicias largo flumine rivus agit, Illic perenni vita fonte profluit,
Vita, gravis fati rion refecanda manw- Ulinc fatifcent mentium caligines^
6. Nhojis montiiim fafiigiis ] Vertices enim altorwm moxitium tiam media seftate nivibus albent. C.
9. Vit* fonte ] Deus enim fons vltae vocatnr ; quafi dicas Pleni- udinem inexhauftam, & pereimem fcaturiginem vitse & omniura lonorum, «juibus totum genus humanum perfunditur. Sic Je- em. 2. Duo mala feat populus meus ; me dereliquerunt fcaturigine&s qusrum viventium, ut effcderent fibi cijisrnas jraftas %u« yw cafe mt aqttaj* C»
56 P s a e XXXVII.
Qu# modo fub tenebris peSora noftra picmunt Vukuque radius purus cffuftis tuo, Lurame nos puras cognitionis alet. xo Benignitatis inrerim tnse bonis,
Qiii te cognofcunt & tua facta, fove : Qui mente pura veritatem diligunt, "" Juftitiac facias commoda ferre tux. rn Me nec feroci calcet arrogans pede,
Exigat aut tectis impia turba meis. 12 Qui fcelere gaudent, fcelere fic ruant fuo,' Perpetuo ut lapfos jufta ruina premat.
II. 'Exigat te&is~\ Id eft expellat, ejiciat. Ita dicimus, exige re aliquem foras. Aliud eft, exigere ttatem} pecuniamy mercedem pxnam, opus> &c. C.
PSAL. XXXVII. Carm.Gen.x:
J)avid hortatur pios ne urantur impiorum rehus profperis, fed "Deo f dant ; borum infaujiam vitam & mortemt illorum vero felicem ejj cfien^ens etiam in mediis calamitatibus : Itaque pios hortatur a fugiendum malum, colendum honum^ & ampU^endas fde promij fiones de ipforum honof Qp improborum exitio.
i T^TE livorurat aemulus
JL^I Te, fi beatos videris
Pravos, nec Euris iis opes
Fugaciores invide. £ Nam fic faceffit illico
Vmbratilis felicitas,
Marcent comis arentibnS
Vt falce fe&a gramina, 3 At tu Dei fiducia
Incumbe re&is artibus i
Diiique terram utincolas
DQiiabit, ac te rmtrict.
»1
Psal: xxxvft; §1
I In hoc fit oblectatio, lln hoc voluptas unica : Is te fovebic iugiter, j Vonque reddet compotem. I Committe vitam, rem, decug llllius uni arbitrio : 'Animitibi ex fententia. jConfe&a reddet omnia.
Uiuitrisaurorse ut jubar Tua hcitt ut iit gqukas : i'Ut luce virtus fit tua fiMeridiana clarior.
Perfer modefte quod tulit |Fortunaianra neu tumens llra impioriim profperas |Rescerne torvo lumine.
Compefce biiem, noxia I FaceiTat indignatio : l Ne fors nefanum ad fcelus llmpellat asmulatio.
Eiiminantur impij I Fumo levi velocius : i Terras modeftus incolet, : Serifque linquet pofteris. ) Morare pauium, & impium Nufquam videbis: adfpice jEdes, fuperbi vix heri | Agnoveris veftigium : Modefta bonitas otio Laetam fenedam tranfiget, | Et incolenda hzredibus
j 1 1. Moiefia lonitas otio\ 8cc. ] Viri modefli 6c boni fenium ]u- mdum in vitse tranquiilitate traducent, agrof^ue. a parentibus ,:ceptos pofteris habitandos relinquent. J±
M 2 Patcrn*
> P s a t. xxxvn; 9
Paterna linquet prsdia. •12 Clam rete ne&it impius3 Bonifque concinnat dolos : Ec dente frendens livido, Dolore & ira ringitur.
13 Hxc cernit ex alto Deus^ Minafque ridet irritas: Quippe imminentem vertici Cladem fceleilo profpicit.
14 Enfemque iiringet improbuss Arcumque tendet, pauperes
Vt perdat, ac innoxios
Figat fagittis impiis: •*j Diftn&us enfis in fui
Domini redibit vifcera:
Frangetur arcus lethifec
Et fruftra acutafpicula. jl6 Prxitat fupellex fobria^ •
Rec~teque parta recula,
Quam rapta per vim divit
Faftidiofa copia.
17 Male parra juftus arbkes Difperget, & potentiam Franget fcelcfli : dexter^ Juflum fua tuebitur.
18 Innoxios fovetDeu$V Ac rem tuetur : providet Longaeva ut ufque in f«ecula Sitlempiterna hasreditas,
15:. b-a ringitur ] Id eft, ftomachatur & indignatur. Q. 12. Ringi ] proprium cft canum, cum funt latraturi. C. 16. Recula ] Diminutivum a re. C.
itf. Faftidiofa copia] Qu* parit faftidium. Ex copia enim nbundantia nafcitur fatietas : cx fatietate naufca 6c faftidium.
19 Se
j Seu peftis atra, ieu furor
Turbabit orbem belhcus,
Nil deerit ufque innoxio.
Famem nec aegrana fentiet* > Sic hoftis impius Dei
Perit repente funditus?
Adeps opimx ut vi&imas
Vanefcit in fumos leves.
' Nil donat, ufque 8t fceaerat
Injuftusj atjufto fua
De forte fuperat paupere
Quod donet indigeneibus^ i Juftorum amici prasdia
Linquentfuas propaginij
At hoftium radicitus
Semen peribit erutum. ] Amatquejuftum, &dirigit
EjusDeus veftigia- \ Dextra ruentem fufHner,
Lapfumque dextrafublevat^ $ Fuerfui, nuncfumfenex,
Ope deftituturo nec pium
Videre memini, necftipem
Ejuspetentes liberos; 5 Jultus mifertus pauperum
Dat ufque &ufque mutuumj;
Serctamen propagini
Non larga deeft opulentia, j Vitafcelusnefarium,
Se&are recl;a • dum diem
Solfundet aureum, tui
Terrasnepotes incolent,
21. Icenerat ] Ufuris fuis alios deglubit & exfugit, qtiod divi* tnm epulonum proprium e£h C,
s8 Deus
P4 psa r. xxxvii;
28 Deus sequitatem diligit,
Bonos nec unquam deferit s
At interibit funditus
A ftirpe femen impii. ty Juftus beata jugera
Agri tenebit, & colet
Cum prole, donec ultimus
Inftabit orbi terminus.
30 Sermo fapiens & aequitas In ore femper eft bonis :
31 In corde fcripta lex Dei, Ne pes labet, greffum regirj
32 Obfervat impius pium,
33 Ut perdat: aft lllum Deus Cuftodit, ante judicem Tuetur a calumnia.
34 Spem colloca in Deo, Dei Sectare leges 1 & dabit Dives potenfque ut hoflium Cernas fuperftes exitum.
35 Vidi potentes impios, Gravique faftu turgidos, Virefcere inftar laurese Amcena propter flumina.
36 Specto repente, en lubricx Imago nufquam gloriae : Nufquam manent veftigia Cun&is gravis potentix.
37 Jufti intuere & integri Vitas ftatumque & ordinem;
35. Lauye£~\ Pro lauro. Virg. Se?npev fa<t Uuvea ^h&ho. &
36. SpeBo vepente, &c. ] Statim contemplor, & ecce glori»f eorum fiuxae nullibi veftigium eft, nullibi opulentias omnibus mo-i ieftse indicia reftant. ^.
Videbis
p s a r. xxxviii? g$
Videbis alto in otio
Lsetam fene&am degere. 8 At promta femper lasderc
Prorfum interibit fa&io :
Vitamque claudet terminus
Di^nus patratis nequiter. ;p -Juftus falutis collocat
Omnem in Deo fiduciam 1
Qia fulcit squos robore,
Adverfa cum fors intonat. co Dominus petenti fert opem^
Et in periclis liberat
Ab impiis, qui fe & fuani
Illi falucem credidit.
^8. At promta femper, &c. ] Homines veto fa£tiofi, aliisnoee- e femper parati, omnino peribunt, exitufque miferrimus raalefi- iis eorum debitus vitae finem faciet. J.
P S A L. XXXVIII. C arm. Gen. iii.
)avid morlo graviffimo laherans, peccatafua confitetur, de injirmita.- te animi & corporis fui, defolatione ab amicisy Qp h»fiium impro- hitate conqueritur ; tandem ad Veum feconvertit? opem eius impfa rat, ac faluiem petit,
NE me furoris seftuanteincendio Servator orbis argue : Neu promerentem quam libet poenas grave|
Pergas per iram plec~tere. H^rent medullis penitusinftxse raeis Tuae fagitt* dexterae.
I 2. Htrent meduHis, 8tc. 3 Tela enima te potiffimumin me mlffa3 (litimis meis penetralibus valde impafta hserent : Iracundiae tuds V^agnitudo jure eptimo accenfae, me timentem ab una parte, ^b ' Lter» vero parte coaicienti» ftim^lug & kbss ita afHixir. J.
3 ItZ
$t p s a l; xxxviij.
3 Ir« tua: hinc me, & inde mentis confci-e
Sic vis paventem perculit, Vt nulla plagis faucii parscorporis
Non iang,eat lethalibus; Oflaut folutisartuum compagibus
Sceleris venenum attraxerint ;
4 Sceleris, profundo .quod meum ceu gurgite
Caput reforbens obruit j Quod in alta rurfus me renitentem, velut Immane faxum degravat.
5 Vetens cicatrix vulnerisrecruduit,
Vomitque tabem luridam.
6 AfRi&us, humilis ultimis premor malis,
Luctu fituque fqualidus.
7 Claufumque c#cis fervet in praecordiis
Ulcus ; nec ulla corporis 3 Expers doloris parsvacat. Sicdebilis Et fractus u(que& ufquefum j MaJis ut impar voce lamentabili Cor ejuletque & rugiat o Dominator orbis, vota nec animi mei,
Nec te latent fufpiria, io Pavens rremenfque turbidum corpalpitats Defecta membra viribus Torpore marcent languido j no<5tem trahens
5. Vt nalla plagisy &c. ] Ut nullus corporis locus vulneribu mortiferis fauciati, non llt aeger, offaque ipfa jun&uris membro rum laxatis, virofam & noxiam peccati virn imbiberint. J.
5. Luridam ] Color luridus eft, <jualem in vibicibus videmu: a fimilitudine coloris lurae, id eit, utris coriacei, ut Junius pj tat. C.
6. Situ^ue fqualidus"] Eft enim fitus ctv^juof ille feu fqualoi qui capite, vultu, veftitu & lugentium habitu confpicitur. Virji fceda Jitu macies : alias proprie lanugo eftj ex rebusputridis in k cis foie carenubus enatafr Cf A
Calig;
psai; xxxviil %i
Caligat aeies luminum. t Vicini, amici, & fanguinis communio
Quos propior admorat mihi, Procul abftitere, fceditatem vulnerum
Vix fuftinentes cernere. I At promta femper in meum exitium manusj
Molita vim nefariam, Dolofa tendit continenter retia,
Fraudefque verfat impias. ; 14 Ceu mutirs ore, furdus aure, ego interim
Obtorpui filentio, Elinguis inftar& ftupentis, crimina
Qui nefciat refellere. ; In te repofita eft fpes mea ; 6 rerum potcns
Rector benignus annue. J Ne rifus hofti (im fuperbo, qui meis
Infultatinfolens malis,- Qui, fi vacillent lubrico lapfu pedes,
Lseto triumphat gaudio. J Ad perferenda fum paratus vcrbera^
Vibice femper area Cruenta turget exarati corporis
Sulcis flagrorum grandibus.
13, 14. Ceti mitttts ore~\ Ego interea ftupefa£tus faij & me con- hui, ceu loquendi facultate privatus, quafique fenfu audiendi irens nihil ijiorum audirem, velut mutus, &: artonitus, <jui cri- iinationes obje£tas refutare nefciret. J. 17. Ad perferenda fum &c.] Nonrecufo plagas perfefre, eortf *4#r utis corpons plagis concifi fanguine pertufa, verberum veftigiis, C magnis flageilorum cicatricibus intumefcit. ^.
17. Vibice] Vibex, vibicis penultima longa, veftigium vefhe-
s aut plagac eft, in carne remanens, C. 1 7. Aria cruenti
brporis exarati ] Metaphora poetica audncior, <juam tamen epi-*
heta mitigant, ficuti enim fubje&um vomeris eft area aliqua ;
. fubje&um flagelli eft corpus homiriis, & ficuti per aration«m
nt fulci, ita poft flagra remanejit vibicestC. 17. Stticis fagroritm]
XiQv proi vibkibus. C, N *§ Merui
98 P s a l. XXXIX.
18 Mcrui fceleftus, fateor, heumerui; nocens
Dojurepcenas debitas ; ip Sed invalefcit hoftis atrox interim,
Virefque fumit fa&io. Vivunt vigentcjue, & immerentem injuria
Me profequntur ,• pro bono
20 Malum repencuint : jugiter caluranias,
Quia rec~ta fector, ingerunt
21 Tu ne recede longius, neu deferas
Periculis in ultimis.
22 Accurre, dextram dafalutarcm, meae
Salutis au&or unice.
19. Vivunt ] Vivere hic eft non tantum vita fruf, fed etian fuaviter & genialiter vivere & voluptati indulgere. Catul. VI vamus med Lesbia. Cic. Sed quando vivemus ? Quafi in labori bm 8c moleftiis ^uotidianis, 0 0j'o* homini dfrtaTos C.
PSAL XXXIX. C A R M. G E N. iii:
Taieiur "Davidfe cum patienter vitam tranjtgere eogitaret, repente tp prejfum, ab infiituto aberrajfe, 6° •bmurmuraffe Veoy itaque d$ precatur peccata & fuppJicia fua, & mifericordiam inpr&fenti c* lamitate fibi exbiberi pojiulat.
1 /~\ Uum faivus hoftis me meo hetus malo V^ Lacefleret conviciis. Mecum ipfe verbis abftinere ab afperis Etjurgiis decrevatam. 3. Linguaeobferavi clauftra freno, pcrtinax Obmutui (ilentio. Ac temerc ne quid os mali profunderet* Verbis bonis claufi exitum. 3 At ignis inftar, vetitus egredi dolor, Exarfit intus acriiis. Tandem obftinata: frena pertinacias
Perfrcgil
P s a l. XXXIX: 99
Perfregit ira, ac talibus Dominum rogavi : Mihi meae vita: roodum
Qui fit futurus indica ,• Quando evolabo liber hoc moleftiae'
Faftidiofo e carcere. Tu claufa nullo fsecla degis termino,
In te beatus ac potens ; At nos quod aevi vivimus pene eft nihil :
Ac pene brevius quam nihil ; Umbrae fugacis inftar, atque imaginis
Quam reddit aequor vitreum : Idque ipfum inani vanitate atque anxiis
/Egrefcit in laboribus. Animum libido torquet, inflat gaudium,
Spes tollit, ac timor premit. Tumulcuamurtemere : congerimus bona
Incognitis harredibus. Quo me ergovertam? quis laboranti fere$
Opem ? quis eximet malis ? Spes omnis in te : miferias fontem mea:
Peccata tolle noxia. Neve efle ftultis me ilnas & improbis
Defpe&ui & ludibrio. Hoftis procervi lingua mc quum turpibus
Profcinderet conviciis ; Obmutui, itx vindices poenas tu«
Has effe gnarus fcilicet. 0 Re&or parenfque gentis humanse, tua
8. Teccata fontem met miferU J Elegans Metaphora. Peccatx lim vere funt initium & caufa & quafi fcaturigo omninm noft- Lrum miferiarum. Sicuti alius quifpiam ftomachum quotjue cor- oris morborum fontem effe dixit. C.
10. ReBor parenfque, &c. ] Flagella tua, hominum guberna- !>r & pater, brevi a me amoveto : namque me & vires deficiunt, ^vufcjue ad veibera nova patienda non fufficio. f*
N z Paulifper
£00 P S A U XtJ
Paulifper aufer vcrbcra. LVirefquc linquunt, yita ncc fcmper novig
Piagis ferendis fufficit. e i Te pcrfequente fcelera pcenis, illico
Vigor decorque defluit, Tineis pcrcfx more ycRis. O homo
Caduca res & futilis ! Jz Parens benigne precibus aurem da meis i
Neu yerba fpernc fupplicis : Neu lacrymanti avcrte vultus hofpiti :
Namque hofpes hanc terram colo : Ncc ego, parcntes nec mei certum locum
Habemus hic : fcd in diem Solliciti & horas, turbidas tranfcgimus
Vitas brevis moleftias. %l Igitur fcvcram paululum abftine manum,
Feflum ut refumam fpiritum : Mortis priufquam, reditus unde non patet,
Tranuniferit mc ;anua.
12. Sed in diemt &c ] Scd fingulis diebus & horis curis ob« sioxii, moleftum vitse exiguae tempus viximus. J. : 13. Igitur feveram, &c. ] Ergo ad breve temporis fpacium a rru pcenas graves auferto, ut a laboribus paulifper conquiefcam ante- quam porta mortis ( a gua nemo reverti ppteft ) tranfire m< fermiferit. J.
P S A L. XL. Carm. Gen. xvi.
T)Avid ab anlea&a experientia privata & puhlica, a gratuito fecden Deiy ab cbfequio fuo fgipfum in fide confirmans, gratiam &* libera-i tionem a T)eo petit, improborum ruinamt & bonorum confolationem sd gloriam Dei.
Uum circumfremerent mc timor & mina:, Intentanfque avidam mors iera dexteram,
Spe.
p s a i. xl: iil
Spes cceleftis opis, fera licet, tameft
Lenibat trepidam follicitudinem. 2 Advertit Dominus, meque voragine
Coenofi implicitum gurgitis extulit :
Ac faxi folidis impofito jugis
Monftravit facilem qua graderer viairu j Afflavitgue novo pe&ora fpiritu,
Suffecitque fuac materiam novam
Laudis, quam canerem dulce loquacibus
Nervis, ac numeris lene fonantibus, Hsec cernant rapidse qui violentise
Fatx vcl dubiis calibus imputant
Eventa ; ac trcpidi fc Domini in fidem
Dent, qui ftellifero regnat in sethere. | Felix qui ftabili fpe Dominum ac fide
Spectat, quem tumidae pompa fuperbise
Non ad fe illecebris ducit inanibus,
Fallacique boni ludit imagine. f In nos, fanftc parens, quot vigilanti»
Et quam mira tuse pignora fuppetunt9j
Quje nec mens acie cernere languida
Poflit, nec numcro lingua rctexere I I Aurem mi tacite vellis, & admones
Quod labem fcelcris nec pretium levet,
i. Letiibaf} Pro leniebat. Terent. Phorm. Scibam pro fciebara. nfanibat, pro infaniebat. C.
2. Voragine ] Vorago a vorando, eft hiatus feu barathrum prac- eps & omnia abforbens. C.
3. VuJce Joquacibus ] ro dulce more Graeco. Ita Horatius. Dulce dentem LaJagen amabof dulce Jof[uentem. C.
6. Aurem veJJis ] Qlim gentili quadam fuperftitione fingulaecor- ; ons humani partes tutelae Dei, feu potius Deaftri alicujus pecu- aris confecratae credebantur. Ita Caput facrum erat Jovi, Nep~ imo Pectus, cinftura Marti, frons Genio, fupercilia Junoni, ocul» linervac, aures Memoriae, dextra Fidei, genua Mifericordiae- pe~ es Mercuno, &c, Cum vero aures inftrumenta finr au-
Nec
toi P s a l." XL;
ditus & ipfum audirft fignum fit obedientix, qui aliquem mo nere, eumque obedientiam praeftare volebant, aurem ipfi vellc bant, quafi aures eum expeditas habere, & attendere juberent ; Eademque ex caufa mOrem caput apericndo originem haberc cre • dibile eft. Sicut enim, qui aures involvit & obtegit, eo geft I indicat, fe nolle audire : lta qui auribus velum demit, eo ipf innuit, fe praefto & ad audiendum obfeqnendumque promptur | effe. Virg. Ecl. 6. Cum canerem reges & pr<tli*y Cynthius aureA vellit & admonuit. Immo' Efaias quoque cap. ^OyDominus, irjj quit, aurem mihi vellicavit diluculo. C.
Nec fanguis pecudis nil meritae eluat, Nec confumta focis cxpict hoftia. 7 Tum dixiy Venio : quod libet impera : Adfum, fan&c parens, juffa capeffere Promtus: ceu tabulis fcripta fidclibus Edunt perpctui fata voluminis. S Huc mcns, huc ftudium tcndit, uti tuis Conformem monitis qux gero, quac loquor, Quse mecum tacitus cogito : nam tua Incifa eft animo lex penitus meo. o Famam juftitise per populos tua: Late praeco fero : nec labiis meis Nec linguce requies, omnibus uttua Terris (ipfe vidcs) nota fit aequitas. 10 Nec juftum tacui te mala plectere, Promiffique tenacem, & mtferis opis Largum : me bonitas indice gentibus Cunctis fa&a palam eft, & tua veritas. ii Defendant igitur mc bonitas tua, Promiflique fides fallerc nefcia : Obfeifumquc malis innumeris tua Me, rerum genitor, protege dextcra. 12 Me pcense, capitis quae fuperent pilos, Omni ex parte premunt, quasneque luminis In promtu eft acienoffe,- animusftupet,
Curaruq
P S A L. XLI. £oJ
Curarum innumeris obrutus asftibus\ 3 At tu mundi opifex fancte, falutifer
Adfis; auxilium fer cito, &ultimis^
OpprefTum penitusfubtrahe memalis,
Ut pravi pudeatconfiliiimprobos. [4 Turpem ignominise triflitiam ferant,
Tendunt exitio qui laqueos meo :
Infamem referant confilii exitum,
Noftris qui capiunt laetitiam e malis. ij Hunc fru&um fceleris percipiant fui,
In fraudem ut recidant quam mihi ftruxerant;
Fruftratus doleatque & rubeat, meas
Qui ridet lacrymas, & fruitur malis. \6 Qui credunt fidei fc pcnitus tuac,
Illos auxilii fpes recreet tui :
Ac femper Domini nomcn amabilc
Certent tergeminis tollere honoribus. 17 Exfpes, pauper, inops fim licet, at mihi
Cuftosrerum opifex pervigil excubat.
Vitse 6 praefidium & certa falus mear,
Adfis, neu trepida me crucia mora.
16. Tergeminis honoribus ] Verfus Horatii Ode 1. Lib I. intel- igit autem plaufus tergeminatos. Quod Romae in theatris fieri alitum, patet ex illo Virg. Georg.
Hunc plaufus hiantem
Ver cuneos (geminatur enim) plehifque patrttmque Corripuit, &c. . C.
P S A L. XLI. Carm. G e n. iii.
)avid dgritudine animi potius quam corporis affeftus, eos beatosprs* .; dicaty qui miferkordiam de affliftis capiunt. fe in affli&ione queri-> \ tur a multis inique tractatumy liberationem a Deo petit, pro defun- I genda adminiftratione fuat confrmanda fde. QP celehrando Deo.
BEatus ille qui mifertus pauperis, Fert rebusinduris opcms
Nec
£o4 P s a t* XLI;
Nec arroganti defpicit faflidio
Proftratum & oppreitum malis. Quem rere fra&um, & penitus abje&um, Dcus
Attollet, & folabitur. 2 Cura fideli Dominus illum muniet,
Et e periclis eruct : Interque vivos fofpiti dabit frui
Vitar beata: commodis. j Artus cubili quum dolor proftraverit,
Opem feretque, & le&ulum Verfabit : omnem prorfus zgritudinem
In dulce vertet gaudium.
4 Quum me doloris vis acerbi affligeret,
Opem popofci te, Deus.
Animae medere fauciae (dixi) fui
Sceleris pudendovulnere.
5 Dira imprecatur hoilis, ac me devovet,
Lxtus meis incommodis. Quando interibit, (inquit) & cum corporc Nox una nomen obruet ?
6 Si forte^ quis me vifit horum, corporis
Animique morbis anxium, Vultu dolorem fingit, ac fufpiria
Laeto trahit de pe&ore : Foras profe&us conditum in pr#cordiis
Repente virus evomit.
7 In me fufurrat clanculum atque obmurmurat
Scelcfta confpiratio. Clam mschtnantur f*va, in exitium meum Confilia cun&a conferunt :
3. Le&ulum verfahit ] Verfare eft crcbro vertere & evolver< Huraffus,
■ Voi exetnplaria Gr*ca
Noftvrna vtrfats mam verfaH dittrta, C.
8 Secumqu
Psn; xli.1 ssj
l Sccumque ja&ant ; Miffa certe ccelitus Nunc dira vis mali hunc ligat : Proftratus hscret : le&ulo affixus jacec; No&em trahens noviffimam. } Quin & fodalis, & mihi menfa, & domo
Conjun&us, & cui maxime ~Fidebam, ad hoftes confcrens fefe meos^
In me ferox recalcitrat. io At tu falutis au&or & cuftos meae, Benignus in me refpice : Manum jacenti da falutarem, hoftibus Parem ut rependam gratiam, ti Tui favoris pignus id certiflimum Erit mihi, & conftantis In me tuendo, quod malis lastus meis Hoftis ferox non geftiat. 12 Vires recepit corpus, innocentiam Servavit animus, dexteram Te porrigente, qui receperas tuam Semper tuendum me in fidem. £3 Agnokat orbis, unicum&colat Deum, Quem gens honorac Ifaci : Unumquc laudet, temporum donec vices Luces & umbraj dividerit.
9. Recalcitrat ] Metaph a bobus contfa frimulum calcitfahti- ?us, aut X pullis equarum lafte faturatis. Horatius de Caef. Aug. Gui male Ji pajpere recalcitraty undique tutus. €.
12. Vires recepit corpus, &c. ] Corpus robur priffinurri rece- sit, animus quoque puritatem a fcelere cuftodivit, te me juvan- te, «jui perpetuam mei curam gefferas^ meique tutelam & te fuf- :eptam, femper adrniniftfahas; J.
o psaL- :
fio£ P S A L. XLII.
PSALMORUM
Liber Secundus.
P S A L. XLIL C a r m G e n. xiii.
David exuJans a popujo Deiy fludium fuum cbfervandi cultus Dei h Ecclejia exflicaty feipfum fpe cwfolans, de perturbationibus aiiimi. de gravibus miferiisfuisy &P adverfariorum blafphemiis conqueritur. animumque fuum ad fpem &> fdem in Deum excitat.
t TV^On eervus fluvios Cic avct algidos, .1^ (Cervus turba canum quem premit) ut tui Cor defiderio carpitur anxio, Rerum conditor optimc.
2 Huc me raptat amor dulcis, & impotens Ardor ferre moras. O niveum diem Qui tcmplo rcducem mc ftatuet tuo ?
O lucis jubar aureum !
3 Jejunus lacrymis pro dape fc dolor Pafcit, turba mcis obvia dum malis Uludcns rogat, Heus, iile tuus Deu$
Cur nunc deferit cxulem ?
4 At rurfus bonitas quum fubiit tua, Et menti auxiiii certa fides tui
i. Reducem ] Redux is dicitur, qui ex peregrinatione, exfilie vel captivitate in patriam rcvertitur. Terent. Heaut. ^ununcfola reducem me in patrUm facis. C.
3« Jejunus Iachrymist &c. ] Jejunus & dolens, cibi loco, fletu me atfidue nutrio, quando multitudo mihi occurrens, & mala, <ju# perpetior, ridens, me infclenter interrogat ; Heus, nobis ilk igrtotus Deus, 'juem tu prajdicas, cur te modo e patria extermi- natum relinquit 1 J> 4. At rurfus, &c. ] At contra, cum mife- dcordia tua mihi in mentem venit, firmacq^uc opjs tuse fpes ani- mo folicito «juafi lumen pmulitj &V. J,
liluxk,
P s a l. XLIL I07
Illuxit trepidje, tempons iilius Mc confolor imagine : Feftis quum populus me rcducero choris^ Fauftifque excipkt vocibus, & Dci% Pompa cum ceiebri, me»comitabituE Augufta ad penetralia? j Cur me follicitis tequc doloribus Mens «gra exanimas? ponc metun-, ac Beo Te da : quo patricE vindice redditus, Gratcs fofpes adhuc agam. > Hxc mentem recreat fpes, licet zviis Jordanis latcam faltibus, Hermonis £xui dura iicet faxa perambulem^ Solis hofpita beiluis. 7 Ouamvis agminibus me mala denfius Gmni ex parts premanr, quam fuper horridos Montes grando fonat, quam marc verberac Raucis iittora fluctibus : 5 Tu me (i placido lumine videris, Cedent triftitise nubila : tetricas Moeroris tenebras difcutiet mihi Lucis dulce jubar tu#. ) Laudcs interea non mihi nox tuas* Non curas impedient : O columen meunij (Dicam) & certa falus, ludibrium feris Cur mc deferis hoftibus t o Dirumpor, tacitis «ftuat ignibus
6. Jordanis ] Fluvius Paleftinx, baptifmo Chrifti & aliis mi- andis operibus nobliflimus, Nomen habens a duobus fontibus br 6c Dan, e quibus ad radices Libani erumpentibus, poftea peuntibus, ipfe Jordan profluit s Sicuti ex Alpibus noftris Rhe- ms. C.
8. Tu mejlplactfol Sic Horaf. lib. 4. Ode guem tq MctyWM >twl vaffcMem jtlacifo Inmms videru. Cf
" O a Pecius.
[iroS P s a i. XLIII.
Pe&us, turba meis impia dum malis Infultans rogat, Heus, ifte tuus Deus
Cur nunc deferit exulem > 1 1 Cur me follicitis teque dolonbus
Mens argra exanimas ? ponc metum, ac Deg tTe da : quo patrias vindice redditus,
Grates l*tus adhuc agarn.
PSAL. XLIII. Carm.Gen.xi*:
"Bavid advtrfariorum vi &* fraude prejfus, a Beo Jiberaliottem peih tx fcedere ad ghrificandum eum, £P in fpe confrmat ammm fuum.
T Tlndcx. efto mihi Deus,
\ y Lt patrocinio protege me tuo2
Oppreffum fcelcre impio : Et fraudum laqueos frange ncfarios. 3 Vitae 6 prarfidium mear,
Cur me prarfidio deftituis tuo ?
Cur lu&u vagor obfitus, Dum (xvx furias vito tyrannidis ?
3 Profer lumcn opis tuae : Momcm pande viam quas ferat ad tuum ;
Montem, quam propiie domum Majeftate tui numinis incolis.
4 Atquc aramadveniam ad tuam, Ac tc, lastitisc materiam mea: :
Et grata cithara tibi Grates lxtus agam, conditor optime.
5 Cur maeres animc anxic, ^-
3. Trcfer lumen, &c. ] Laetam adjumenti tui confolationen* ©ftende, viamque monftra, <ju» me ad templum tuum in mont< Sione fitum deducat, monte, inquam, domo tua, quam tibi fol dicatam cum indicio amplitudinis divinitatis tuae habitas ; J.
M
Fsal, XLIV. Jeg
Ac me follicito peftore maceras ?
Omnem pone metum, ac Deo Curam crede tui, quem fuper acthcra
Cantu fofpes adhuc feram, Quuiri falvus patriae reddar amabilL
P S A L. XLIV. Carm. Gen. ili.
orhmemoratis Dei heneficiis erga patres, conqueritur EccJefia Deum Jibi non adejfe, ut 'adfuerat olim : integritate animi & vita fuA fretaprobat fe caiamit&tes perpeti pro nomine ~Deiy epem ejus im- plorans pvo faJute fua,
VEtufta ad aures fama noftras attulit, Serifque patres pofteris Stupenda fa&a tradidere a te Deus
Patrata prifcis fsculis : Eliminatis quum prophanis gentibus,
Et incolis prioribus, Horum labore fru&ibufque pcrfrui
Noftris dedifti patribus. Certe nec armis hicidis, nec viribus
Debemus has viftorias : Sed nos favoris aura mollis & tua
Protexit indulgeana. Ergo, falutis au&or unice o Dcus?
Ades piis fafutifer. Te dante vires, hoftium fcrociam
Tam facile profligabimus, Taurus minaci quatn jacit cornu pilas,
5. *Te dante vrses, &c. ] Tufirobuf dederis, tam ievi momej2» inimicos feros & fuperbos profternemus, quarn facile taurus nnos purpureos inftar pilse convolutos, cornu minabundo, irse fius indice, aut aridi ftramenti fafciculos, verfat : reges etiam luofos ip terram deje&os &pulvcmlenros psdibas conteremus. J.
Stipulsvc
$8 p s a l; xliv.
Stipulsvc fafccs arida?. Superba regum colla craifo jn pulvcrc Proftrata conculcabjmus.
6 Non arcus iftam lcchifcr fiduciam,
Non mucro iaevus ingerit:
7 Tu nos ab hofte fubtrahe$, fternes fclo
Infenfa nobis agmina. S Non ergo fcmpcr jurc tc cantabimus
Noftrae falutis vindicem ? Ac donec orbis aftra volvet ignea,
Te profcquemur laudibus i 9 At nuri; relictos objicis fcrocium
Injurise nos hoftium, Nec prodis antc noftra du&or agmina
Qualis folcbas antea. io Hoiti imminenti terga cogis vertere,
Prsedjeque das prementibus. ii Pccus ut macello deftmata, exponimur
Cxdentium libidini. Omnefquc tcrras barbararum gentium
Errore complemus vago. i 2 Vamum dedifti nos palam, ncc audio
Te ditiorem reddidit.
13 Vicina noftris oppida infultant malis,
14 Cladefquc rident, fabula Sumus prophanjs nationrbus, caput
12. V&num dedijli ] Id eft, vaenum expofuifti tanquam rende dos. Ita dicimus pejfum dare, tjuafi pedibus fubjicere : Vide I 9. C. 12. Nec au&io te ditiorem reddidit] q. d. adeo viles i miis, ut vxnum expofiti emptorem non inveniremus. Eft eni Autlio venditio publica, cjuas fub hafta ad vocem praeconis merc figillatim } roclamantis fiebat, in qua is qui pretium rei vende <ds maxime auxiffet, hoc eft qui prae aliis maxime care eam efp re voluiflet, merces auferebat. Hinc auBionariy au&ionem facet hajtx fubjicere) in propatuh verideref & iimilia idem fignificant.
Motaa
Ps A £. XLIV. gxf
Motant, labclla cxporrigunt s * Oculis oberrat ufque eontumeliaj; Pudorque vuitus inficit:
6 Dum voce acerba injurias exafperatj
Minafque torvas adjicit
7 Hoftis protervus. Obruti tot cladibus^
Tot undcquaque inftantibus : Tamen nec unquam eft animus oblitus tui^
Ttcumquc pacHi fcedcris. S Sefe nec ullis territus periculis
Avertit aut flexit via ) Recta pes : Etfi penitus abje&i interir®
Abs te : Licet draconibus Immitk ris gentis addi&i jugo,
Feramus umbram ergaftuli: Et fervituterh lugcamus, & neccro
Vicae precemur taedio.
0 Iniqua meritis fl tuis oblivia
OrTuderint fe rnentibus Noftris, manufvc fupplices protcndimus Diis impiarum gentiura,
1 Id te laterct, abditas qui pe&oris
Prorfus latebras infpicis ?
19. Rifta pes : &c. ] Quamvis interea omnfno abs te contemp* jfumus, deditique libidini gentis ferpentibus crudelioris, tene- iascarceris toleremus, fervilemque conditionem doleamus, vitas- «ie faftidio mortem oremus; J-,
19. Umbram ergafiuh ] Ergaftulum propric locuserat, ubi er- %/ittli, id eft, fervi conclufi in vinculis & compedibus, opus fa-
jbant, ficuti jam ii faciunt, qui ad triremes funt condemnati, ade vox e& esiam pf o carcere & cuftodia ufurpatur, cujus fqua- : & tenebrafc, nomine umbrse, hoc loco indicantur, Hinc Colu- <dlse ergajiularius eft qui prxeft ergaftulis. C
20. Iniqua meritis, &c. ] Si ulk oblivio bencficu tua malc ex- adens, mentes aoftras ceperit, ©V* J*
%% Ts l
P S A L. XLV. 112
22 Te propter, odio carteris populis fumus,
Et inftar ovium cxdimur. In tc favoris pendimus poenas : tui Amoris odia nos prcmunt.
23 Exfurge, fimilem fomnolentise moram
Salutis auclor corripc.
24 Car ora condis, immcmorque ncgligis
Tuos malis in ultimis ? a? AfRi&us animus, & malis praefentibus Laflus, futuris anxius, Succumbit oncri : ftrata tabefcunt humi Dcfe&a membra viribus. n6 Exfurgc genitor, & vigorc corporis Animiquc caffos fubleva : Clemens boniifque nos ab hoflis impii Immanitate libcra.
11, In te fawrUy &c. ] Amoris umus in te causa punimur, & quia tc amore ample&imur, malevolentia hcftium ncs infeftat. J
P S A L. XLV. Cahm. Gen. i.
Laudaiur rex Saloman a dignitate forma, gratia efoquentU, ftrtitudU ne, potentiay fpUndorey &* magnificentiay tum in fe, tum in conju* gey Chriftum fponfum & Ecdefiam adumbrantibus,
COr micat, exfultant trcpidis prscordia fibris, I Eructantque novum gravido de pe&ore carmeni Certat lingua animum fando, manus semuia linguanj Scribendo exsequare, meo nova carmina Regi*
I. Cer micat ] Micare eft fubito & quafi per brevia intervalla refplendere aut exfiiire, aut fubito aliquid extendere. Hinc eft digitis micare, lufionis genus, quo digitis utrinque extentis, alter alterius numerum divinatione affecjui ftodet. Vifg. de eguo ge- »erofo : fylicat auribus, &> tremit artus0 Ovid. 3, Faft, ^erreor admmtis^ corque timor? mkat, C.
% Bum
psal: xlv. kj
a Dum cano: Regi, hominum cui nemo c femine cretus Audeat eximia; contendere munerc formac : Quem decorat lepor, & rofeis aflfufa labellis Gratia : cui rerum coeli indulgentia fpondct Hunc fore perpetuum longacva in fxcla tenorcffi
3 Ergo, armis invi&e heros, age, fortibus apta Enfem humeris ; cnfem, pcr quem te gloria coelo iEquat; & advcrfum fidens fer pe&usin hoftem.
4 Frena tibi currus verummoderetur & sequum, Et quas praecipitem clcmentia tcmperat iram. His ducibus tibi furget honos, tua dcxtcrafa&is Clara per ignotas fundet miraeula terras :
% Cordaque Vulnificis figensinimicafagittis, Sponte tibi coges validasprocumbcrc gentcs.
6 Nec maris aut terrx fpatium, nec terminus xvi Finietimpcrium, fceptri moderamine jufti
7 Quod regis, & leges mollis clcmenter acerbas. Te fupersequsevosomnes regnator olympi Diligit, & Izto vukum exhilaravit olivo :
8 Unde tui mulccnt populi nova gaudia mentesV Pallia quum loculis tibi depromuntur eburnis,' Etmyrrhae paffim lacrymse, fladarque fiiavis
4. Frena tibi currUs, &c. ] Veritas & juftitia cum lenitate ira- Cundiam vehementem moderante ccnjun&a, te omni ex parte gu- bernent, horurri enim dudtu & authoritate laus bonorum omnium tibi accrefcet, tuque ipfe rebus geftis infignis mira aud-itu per re* giones longinquas effundes. J.
7. Leges mollis ] a mollio mollire. C.
8. Fallia quum loculis, &c.] cum veftes tibi de arcis eburheisexi- muntur, 'cum^ue myrrha gummi ex arbore fudans, dulcifque ftac- &3e fpiritus, & jucundi herb?e Cafise odores tibi fpargnntur. J.
8. Loculis elournis •] Pro ciftis eburneis. C. 8, Myrrht lacrym*] Myrrhaproprienomen arbufcula* Arabicaeeft e qua amarus licjuor myrrhagj inftar lacryma» diftillat, ad prohibendas putrefa£tioues oiirri tantopere expetitus, C. 8. Statlxque ] st&kth ut volunt, cft fios, feu fuccusj five oleums e cinnamomo ve! mvrrha mcifa fu- dansv C,
E Et
^4 P s a u XLV.
Halitus, & raolles cafla: fundunturodores.
9 Ancillx apparentgenus alto e fanguinc Regum Inter honoracas promtae ad tua jufia miniiiras.
At Regma thoriconfors tibidcxtera adhaeret, A;;ro pictafinus, auroradiata capillos, Mifit ab Eois Ophyre quod flavacammis.
10 Tuqueadeo Regina audi, &rem pectore conder Nec mea didta nega placidas dcmittere in aures : Jam nunc & patriam & patrem oWivifcen ,jam nur.c Ex animo caros penitns deponc propmq,.os: Unum oculis fpetta, unum animo complcctere Re-
1 1 Regem oculis animoque,tuo qui pendct ab orc (gem Unius & pulchris dcfixus vultibus haerct.
H nc dominum agnofce,& fupplex venerare: nec illc
12 OfEcio ftudioque tibi concedet: &illa Undarum regina Tyrus te murice & auro Accumulans colet : & vicina per oppida late
g. Caft* cdore ] Quae aliis eft canella. C.
o. AncilLt apparent, &c. ] Miniftrse tuae foboles ex fublimi re- gum ftirpe prognatpe praefto fiint, inter famulas nobiles mandatis tuis accipiendis paratae : at reginauxor adextra honoratiore parte tibi afiidet, veftibus acu pictis & fiiisaureis variatis ornata, eque coma decora velut radios aureos fundens, aurum illud quidem obrizum eft, quod Ophyres infulss eo abundantis coloni a forna- cibus orientalibus ad temittendnm curaverunt. J.
9. Ophyre ] Infula navigationibus & auro Salomonis celebrata* Sic di£ra, ut volunt ab Ophir nepote Heberi, cujus mentio fic Gen. 10. Hanc jofephus in India ponit, 8c fua aetate terram aure- am vocatam confirmat. Ab hac dictum volunt aurum obrifum, quafi dicat ophyrifum. C.
12. Vndarum RecinaTTyrus ] Tyrus primo colonia Sidonis, pof- tea Metropolis Phcenicise, talis fere olim fltu, opibus & potentia in mari Syriaco qualis noftro tempore eft urbs Veneta in aeftuariis finus Adriatici. Qulm autem fplendidae & opulentae fuerint hae urbes patet ex 27. 6c al. cap. Ezechielis. C. 12. Murke] Murex rtomen pifcis marini, ex genere concharum, ex quo color purpti- reus conficiebatur. Unde fere murex pro ipfa purpura accipitur. ffal. 103. Floris <T)'rh comantis Muvice* C.
Procurabcnt
Psal, XLV. i;i|
Prorymbcnt tibi fupplicitcr gazifque potentcs^ Aut opibusclari: mentumqut fereus honorem *3 fiudc populk- Pnani proles generofatyranni Tocu deccns, totacft gemniiiqueinfignis&auro : Et fjcics cukum illulirat, facieque decora
14 Puiehnoreil animus. Tioi, Rex, en ducitur uxora Divesopim, dives pictki yeftis .& auri,
15 Virg nibus comitau iois, ae iiirpe propinqua; Virgmibus, quas*pomparlrequens clamorefccundo InLquitur, plaufuque fremcns iactaeque choreae Cantibus auguftam tecai deducet au aulam.
16 Neu dciideno nimium cangarc tuorum, Virgo, tioi dulcem patnlq.e & matfis amorem Leniet adnafcens fobol;s generofa propago : Quosrsgereimpeno terras^ totumqueperorbem
12. Gazifqtie potentes ] Gaza vocabulum origine Perficum 8c Germanico fchafz cognatum. Sicut mter ipfas haiuni duarum gen- 'tium linguas magnam cognationem effe perhibcnt. De voce Ga- 2,a fic fcnbit Pomponius Mela. lib. 1. in defcriptione Syrive. Q&te- fum in Palejlina efi inzens &* mumta admodum avitas Gaza ( jic Tterfa trarium vocant) &> inde nomen eft^ quod cum AEgyptum Cam-? hyfes armis peteret, huc belli & opes &J pecuniam intulerat. Unde ad ~kuc thefauros maanos & regios gazas duimus. Q. Currius iib. 3. Ante folis ortum pecuniam regtam, quam Gazam Perfd vocanty cum pretiofifpmis rerum efferi jubet. Lxtat vox eadem in facris literis, Efth. c. 3. 9. In Gazam regis, id eft, ln fifcum five sra^ riiim. C.
' 14. Yi&ai } Dialyfis dipthongi, pro pi£bc. Ut Virgil. Ticlai vef- iis £? Auri. Aulai in medio^ QPc. tt eft hoc crebenimum apud Lu- cretium, apud Virgilium non item. Lucretius . "Terrai frugiferaiy pro terrae frugiferae, ob quod, a Chreftillo quodam, antiquitatis admiratore prsepoftero, recitatum, ridet alicubi Martialis. C.
13. fharii proles generofa, &c. ] Nobilis regis iEgypti filia tota 'lapillis pretiofis decora, & fpe&abilis eft, formaque mundum
muliebrem gratiorcm facit ; mens cjuo^ue pulch-ra ejus ipfius facie formcficx eft. J.
P % Adfpicics
jjfjj . P s a u XLVL
Adfpicies populos fceptris frenarc fuperbos." 17 Nec tu carmimbus, Rex magne, tacebere noftris t Qpaque patet tellus liquido circumfona ponto, Pofteritas te fera canet : dumque aurea volvet Aftra polus, memori femper celebrabere fama.
17. Dumque auveay &c. ] Dum coelum ftellas inftar auri fplen- dentes circumaget. J.
PSAL XLVI. Carm. Gen. vi,
¥faltes Dei beneficium erga pios, piorumque in rebus advcrjis fidem \n Deum pr&dicat ex pr&fentia &> operibus Dei : gentejque provocans *d cognofcendum ex tperibus Deum, fducu fu&predkatione con- cJudii Pfalmum.
aUum muniat nos prsefidio fuo, Virtute firmet, cum gravis intonat Frocella, fortunac periclis Eripiat dominator orbis/ '12, Nullam cxpavemus vim : quatiadicet Orbcm tumukus, terraquc fedibus Convulfa, montium ruinis
Arctet aquas pelagi frementis:
3 Infana quamvis sequora feviant, Et vorticofo gurgte torqueant
Spumamque limumque, & proccllis Ternficis fcopulos flagellent.
4 Nam civitatem, cui Deus unice Indulger, ads & propriam fuis
Dicavit, algenti percrrans
Lympha fugax hilarat liquorc^
5 Occulta ne vis aut timor hofticus Urbis quictem follicitet, Deus,
Gentis fux intentus faluti, Prasvenit auxiJiis pericU»
Gentes
P s a l. XLVL frjr
6 Gentes tnmultus concitet impias, Et regna belli concutiat furor,
Fiammis fremat coelum corufcis, Terrificet labefacta tellus :
7 Hac & duclli, pacis & arbitcr Stat, pradiorum qui regit cxitus,
Munimen, &.:noftrae falutis Prsiidium, Deus Abrahami.
8 Venite, adefte, & cernite non prius Audita, mira, incognita, qua: Deu$
9 Patravit in terns ab ortu
Solis ad Hefperium cubile. Funefta beili incendia fuftulit :
$. LabefaBa tellus ] Labefacere efl: quafi Iabare facere, enerva- se> frangere, debilitare. Lucretius dixit Membr a voluptatisvi la~ lefaHa & Casfar iib. 2. Cap 2 2. ~De)e8a turri, labefafta parte murim 7. Vuelli ] Duellum Hodie nonnifi duorum concertatio feu di- micatio, id eft, pugna unius cum uno, vulgo, non fine barbarif- imo, appellatur, cum revera nihil aliud, quam bellum in genere fignifioat. Nam ficut antiquiffimi non bonus, fed duonus, ita non bellum fed duellum dicebant. Cicero in Oratore ad Brutum cap. XLV. complura in Latina Lingua fuavitatis & aurium caufsa immutata a ratione veteri tradit ; Qufid veroy inquit licentius, quam quod hominum etiam nomina contrahant ; quo ejfent aptiora 1 Nam ut duellum bellum , QP duis bis ; jic Duellium eum, qui ^oenos claffe devicit Bellium nominarunt, cum fuperiores femper ap- pellati effent DVELLII. Vide & Quintilianum lib. 1. cap, IV. Itemque Scalig. lib. III. Poet. cap. LXXXIX. & Barth. ad Bnton. Aremor. pag. 674, Plaut. Epid. a£t. III. fc. IV. 5. 14. Apud reges armist arte duellica divitias magnas indeptus. Horat. lib. I. Epift. II. -
Gr<ecia Barbar'u Jento cemmijfa duello, Loquitur de Trojano bello, quo Grascia Phrygiaque, quam Barbariam vocat, cujufque pars Trojanum regnum fuir, com- imffa fuit. Idem ad Auguftum lib. II. 254.
Terrarumque fitus, & fumina dicere, &> arces Montibus impoftas, fip babars regna, tuifyue Aufpicih totnm confeBa duellaper orim,
Fregit
jxig P s a t: XLVIt
Fregit cruentx fpicula lancez : Contrivit arcus, & volucres In cinerem minuit quadrigas. 10 Sedate motus mentis, ait Deus, Meafque vires nofcite, qucm colet Quocunque fub ccelo repoftas Gens hominum colit orbis oras, |i Hac & duelli, pacis & arbiter Stat, pradiorum qui regit exitus, Munimen, & noftrae falutis Prseiidium, Deus Abrahami.
io. Repoflas ] Syncope, pro repofitas. Virg. Manet alta inenie repofium. Vlacida compofius pace quiefcit pro compofiius. C.
FSAL. XLVII. Carm. Gen. x.
Jud&i hortantur gentes ad gratulandum Chrifio, & prtdican lum eum a communi ipfarum vocattone ad Evangelium, & a pctcntijjimareg- ni Chrifii adminifirattone Q? gJoria,
TElluris omnes incolac Deo canoros edite Plaufus, canoris pangite Lseti Deum prarconiis :
2 Deum verendum & arduum^ Malifque formidabilem,
Qui regna faitu turgida Frenat potenti dextera :
3 Qui bellicofa compuiit Parere nobis oppida : Noftrumque gentes inclytas Armis coegit fub jugum :
4 Hsreditatem qui fuam Nobis colendam credidit j; Unde Ifaci nepotibus
«Eterna
P s a i. XLVIK
JEterna fulget gloria.
En templa fcandu prsevio Laetum cancnte claflico : En fcandit auctor omnium Vulgi tecundis plaufibus.
Cantate lasta carmina Deo, canora carmina Cantate : Regi pfallitc Jucunda veftro carmina.
Oui fceptra rerum tempera^. Ac regna terrae divicjit : Do&i modorum dulcibus Hunc ferte in aftra cantibus 3
Qui ditigit mortalium Res3 & falubri vinculo Legum coercct,. lucido E fiderum pmorio.
Ad hunc potentes gentium Se contulere principes : Ultroque colla fub jugum Rcrum dedere prasfides.
Noftrum Deum diis c*eteris Sublimiorem agnofcite,
mu
5. Clajfico ] Ckflicum accipitur pro tuba, aut buccina Claffis eft iuultitudo hominum ordine certo adunata ut in exercitu. Ejus tuba vel buccina vocabatur Chjficum^uo fignum prslii dabaturs id qm inflabat, Varroni eft Clafficen. Servius etiam Tullius in |qumque claffes diftribuit Pop. Rom. pro modo cenfus, feu ut puiigue dtves eflet,ut fic,qui ejufdem cenfus feu TifAtiu&Toe effent, feadem quoque onera ferrent. Unde «juint* claflis homines pro [inhmis oc pauperrimis hpbebantur. C.
7. VoZH m&dorum ] Pro periti modorum. Ita Cic. i. Offic. U- terarum Gr&carum J»&usa C.
1. Z.frttoriumMermnl Metaphora, 5ua ceelum ceu coli reg» aut palatium indtcatur, fo
Ccelnm5
jj2o Psal; xlviil
Coelum, folumque, & fidera Suo regentem numine.
P S A L. XLVIII. Carm. GiN.iii.
Waltes Veum ceJebratygratias agit de fahite in Jud<zosy pericula pr£» i cedentia expJicaty fidem piorum confirmaty EccJefiam htrtatttr ad ' rec9°nofcendam veritatem promiffomtm Dei.
RE&or beate ccelitum, cui nil viget Simile aut fecundum, coelitum Beate rector, fancta jure te Sion In aflra tollit laudibus: a Sion opacam verfa ad Arclon, regi* Formofa Regis optimi : Sion voluptas gentium, uberis foli Arvis beatis accubans.
3 Senfere Domini vindicis potcntiam
Solymas fupcrba mcenia :
4 Senfcre numen, quum feroces viribus
Coiere Reges, copiis Cailrifque jundis, fervitutem civibus Tuis minati & vincula.
5 Perftrinxit oculos intuentium flupor,
Et horror artus perculit:
6 Quales trcmores querulus cxcitat dolor
Vcxante partu fceminas :
7 Pavorque trepida fparfit attonitcs fuga,t!
1. Sion ] Mc-ns urbis Hicfofolyms arduus & prasrupftis arctf Davidis & fepultura regum nobilitatus. C.
2. Ad ArBon ] «tp;tTo<,- urfa eft. Quia autem in plaga Septen- trionali circa polum urfa major & minor confpiciuntur, a cjuibus etiam polus & circulus ar&icus nomen habent, inde fit ut eo ip- fo nomine plaga Borealis a poetis indicetur. Sunt autem qui fcri- bunt, non in feptentrionall, fed potius in meridionali parte Hie-' rofolymae, montcm lftum ci<£ue impofaam arccm fitam fuiffe. C.
Euri
PsAt; XLVHE ga|
Euri procella ut arquora Excita ab imis pcnitus evertcns vadis^ Trepidas carinas diflipat.
8 Hsec fa&a prifcis retulerc feculis
Parvis parentes liberis : Hxc nos in urbe vidimus Dei, ratis
Qui frenat orbem legibus ; Hsec urbe in illa vidimus, cui pervigil
Deus ipfe cuftos excubat.
9 O fanc"te rerum genitor, in rebus mali*
Tuam advocamus dexteram : Tuas ad aras fupplices advolvimur.
10 O re&or orbis optime,
Tua laus per oras uitimas mundi, & tu& Imago fulget gloriac
1 1 Et sequitatis. Te fceleftos verbere
Pledente jufto, gefticnt Colles Sionis : nec ferct tacitum fuum Judac propago gaudium.
12 Ite, & Sionem obambulate, mcenia
Spe&ate, turres arduas
13 Numerate. foflam & aggerem intucminij
Molefque cclfas sedium. Narrace natis, pofterorum ut audiant Et obftupefcant fecula :
14 Solumque nofcant & colant noftrum Dcum/
Ortiifque finifque infcium 1
7. Eurl procella, &c. ] Ut tempeftas ab eufo orientali Vtoto co- orta, aquas mannas a fundo ufcjue excitans, timidas naves con- quaffatas difpergit. J,
1 1. ite fceleftcs, &c. ] Te flagellis malos puniente, Hierofoly- mitani pras gaudio exilient, nec Judsi in Isetitiam fyluti cam ta- cebunt. ,7.
k QW
ias P s a U XLIX.
Qui fempiternus fempiterna nos ope A fraude vique proteget.
P S A L. XLIX. Carm. Gen. xv:
Walteshortatar omnes ad doBrinam audiendam quam propeftturus efty fiduciamfuam in Veum pr<edicans, &* fecuritatem de refurretticne carnis & vita «ternx : vanitatem eorum qui^aliis rebus confidunt, explicatf piofque mn ad illorum fed fui imitaticnem vocat.
AUdite gentes, ortus & occidens Advertite aures, & medio dies Qiios torret axe, & qui vitreum folum Ponti nivali finditis orbita.
2 Audite, five ignotus, & infima De plebe pauper, live opibus potens, Multaque fulges plebe clientium, Aurique gazis ditibus incubas.
3 Fontes recludam jam fapienti* ; Plenoque promam pe&oris e penu
4 Prudentiam : jam lingua recondita Oracla geitit carmine pandere.
5 Cur congerendis mc cruciem bonis,1 Famemque & acrem paupcriem timens, Ut vita curis anxia triftibus
Me triftiorem trudat ad exitum ?
6 Gemmis & auro & murice divites
I. Qu$s dies torret medio axe ] Periphrafis plagae meridionalis, in <jua, Sole in meridiano exiftente, diesoronium funt calidiffimi. C. i. Qui finditis folum vitreum ponti orbita nivali ] Circumlocutio plagas leptcntrionalis, feu frigidae, ubi fclum vitreum ponti, id cft, maris glacies, faepe ejus craflitiei eft, ut plauftra & rotas fibi imprefl?s pcflit fuftinere. C.
i. Gazis ivcubas ] Quod proprium efi: avari, poflidere fcilicet, fed tamen non uti ; feu Krntrti fine Xf«0"gf. TJnde de eodem Virg. Defejfoque wvkat avr», C,
Superbientes
p s a l. xlix.; §s|
Superbicntes adfpice, qui fibi ^ Gaudent beato plaudere fomnio, Tutofque fluxis credere fe bonis.
7 Germanus auro non redimet fuum De morte fratrem : nec pretio Deum Donifve flectet fata retexere,
Ut membra liquit frigida fpiritus.
8 p Scd nec perennes interitus mcras
Dhes pacifci, nec potiscft putres Ne folvat artus tempus edax: vetat Id lege dura fixa neceffitas. 10 Mors arqua ftultis & fapientibus
Intentat arcum: par manet exitus Vita: hos & illos : occupat improbis Ignotus haeres parta laboribus. ii Villas fuperbs delicias brcves,
Luxuque ftru&as regifico domos Linquunt : fepulchrique irremeabilis Tenebricofis fub latebris jacent.
Qiiid fama duris parta laboribus Prodelt ? inanis quid tituli decus ? Quid aura blandas Iaudis, & ambitus lSomen futuris prodere feculis ? 12 Quum vani honoris ver breve floruit
Lethale fpirans mortis hiems, viros
7. FleBet retexere ] Id eft movebir, ut retexat aut immutet. C,
7. Germanus auroy &c. ] Frater fratrem fuum pecunia ab inte- ritu non eximet, nec Deum prsemiis aut muneribus ad revocandum decreta fua moveb^t, ut poftciuam anima corpus frigidum defer- uit, defunct.um vitae reftituat. J-.
8, 9. Sed nec perennes, &c. ] Mors enim Jeque omnibus fine ul- ]o difcrimine, fatuis & prudentibus favens, telum intentat, fimi- lifjue vitae finis ftultis 6c fapientibus futurus eft, fucceffor<jue in- cognitus bona magno iabore parata repente invadit. C
.0.2 |!
524 p s A t: XLIX*
Et bruta raptans interitu pari, Oblivionis nube pari prcmit.j
13 Hac ftulti ierunt : hanc male providos Ducet nepotes crror in orbitam :
14 Quos mors fepulchri fub fcrobe conditos Dcpafcct, imbelles ut oves lupus.
^Ecerna cceli temperies pios Manes fovebit lucis in aurese * Splendore : qualis mane fluit nitor Per prata vernis picta coloribus
Stultis fenedus robora deteret, Pro fumtuofis buftum erit asdibus :
15 At me benignus de barathri cavo Specu remiffum fufcipict Deus.
'$6 Nec te cupido fauciet semula,
Stuporvc, fi quem videris impia De plebc fluxis confpicuum bonisa ^Clarumquc multa fulgcre gloria.
14. Quos mors fepulchri, &c. ] Quosquidem ftultos fub tumuli fofla ablbonditos, mors ut lupus oves meticulofas vorabit : contra wrOy quamvis reffum iter ingreffis moriendum quoque Jity mode- jrata tamen, & bona cocli tempeftas, perpetuo durans, eos in voluptatibus coeleftibus, & lumine jucundo degentes leniter con- tinebit ; qualis fplendor mane per campos floribus vere crefcen- tibus variatos difcurrit : Imprudentibus vero temporis fpacium vires comminuet, erifque illis fepulchrum loco aedium magnifice (tru&arum. J,
15. Barathri ] Barathrum eft locus praeceps & profundus unde emergi non poteft ; aut hiatus naves, aut etiam flumina abfor- bens. Idem fere quod vorago. Hic pro fepulcro accipitur. C.
16. Fulgere ] Penultima brevi per Syftolem, more antiquo quafi a fulgo fulgis. Tum enim multa fecundae conjugationis verba in tertia ufurpabant. Virg. 4. Georg. Stridere apes utero &P ruptis ef- fervere cojlis. Ita Horatius alicubi dixit lavere penult. brevi, pro lavare Ita Pfalmo «juog^ue 84. %u das confpicua fuJgere gJoria. C
17 Quuni
p s a r. l: ^2j
17 Quum dexteram mors illacrymabilis Injecit, ex tam divite copia
Secum fub umbras nil feret : & comes Infida buftum gloria deferet.
18 Dum commeantis pe&ora fpiritus . Hauftu calefcunt, perfruitur bonis,
Sefeque curat molliter, & monet Omnes eundem pergere tramitem.
19 At quum parentes cefferit ad fuos^ Longum dolebit ftultitiam brevem, Ad regna traftus lucis egentia,
Quae femper horror nubilus obiidet. 10 " Rcctrix honoris ni fapientia Accefferit, brutis homo beftiis Nil intereft : quos vita facit pares, Exfpe<5tat aeque inglorius exitus.
17. Moys illacvymabilis ] Qiiae nec Iacrymat, nec lacrymis mo- yetur. C.
P S A L. L. Carm. Gen. vi.
fffaltes Deum Sione habitantem, a natura, majeflate, gIoriay operi- husy & verho commendans, Eccleftam docet vationem colendi enm foris ceremoniis & intus fpiritu :. improbos improbitatis evincens pa- lam arguit : eos minis & promiffionibus ad bonam frngem revccans,
QUi frenat aequis legibus arbiter Supcrba Regum colla minacium, Vocabit in jus orbem ab ortu Solis ad Hefpcrium cubile. 2 Vultu vcrendo tum facer ardua Pulchrse Sionis de fpecula loquens, Ad gentis humanse coactum Concilium Dcus ora jTolvet.
3 No&
126 P s a l; L.
$ Non fa&a fcmper non finet impia Impune graffari, venict Deus ; Flamma: vorax illum antecedet Vis rapidis agitata ventis.
4 Tefles vocabit, cum populo fuo Acturus, ignes, lumine confcio
Qiii cuncu defpectant ab alto, & Omniparsc fola vafta terrx.
5 Adcfte primum gens mihi propria, Gens fandta, (dicet, cui fupcr hofliis
Legem dedi rite crTerendis, Perpetuum pepigique fcedus. 5 Hic #quitatem judicis igneus Miratus aether, juftiiiam Dei Annunciabic : nam fedebit
(Ne dubita) Deus ipfe judex.
7 Audi Abrahami progenies boni, Peculians gens m:hi : te voco,
Teflem benignitatis in te Perpetua?, & foliti favoris.
8 Non argium te, quod mihi vi&imx Cruore raro altana fparferis,
Aut parcus armenti cremaris Rara facris holocaufta flammis. p Non taurum egens te de ftabulis peto, Hircumve caulis : omne pecus meum eft,
4. Ignes lumhe confcio, 6cc. 3 Intelligit Solem, Lunam & re- liouas ftellas, cjuas alibi nominat pervigiles. C. 4. Omnipar* Urr&\ Id eft, omnia parientis, vel parantis. Ovid. vocavit omniferam : & apud Virg. eft, lW<e cmmpotentis alumnus. C.
8. Non arguam, &c. Non ego te reprehendam, quod hoftiis ra- ris aram mtam imbueris, aut pecorum tenax, facrificia pauca lg- jiibus fm er altare accenfis combutferis. J.
8. Bdocaujla 1 Vox Graeca, %nincans vi&imam, quae tota ac- cenfa igne conlumebatur. C.
& io Qpoq
p s a t; Ei J27
io Qpod montium anfra&us pererrat; Quod nemorum tegitur latebris
11 Necme volucris rupis in edito Ufquam recefTu nidificans latet ;
Non ulla pi&urato ami&u Ruris avis genialis hofpes.
12 Quod li efurirem, fcilicet ut petara A te necefie eft, arbiter «theris,
Terras, fretique, & quicquid ingens Orbis habet gremio capaci ? 15 Taurine vefcor carnibus, aut bibo
14 Hirci cruorem ? pe£tore candido
Grates age, & quovis litabis Rite Deo (ine caede voto.
15 Tum deprehenfus rebus in afperis Securus implora : auxilium feram,
Grates ut accepta falute
Lastus, agas, Dominumque laudes? \6 At impium fic alioquitur Deus ; Qua fronte leges tu recitas meas? Et ore fan&um impurus audes Sacrilego memorare fcedus ? 17 Tu legum habenis impatiens regi, Et inititutis, moribus & bonis
11. GeniaUs ] Jucundus Sc voluptatem genio congruentem af- ferens. C.
14. TeBore candidof &c. ] Imb potius munera meaanimo fince- ro & grato recognofce, Deoque quacunque vclis vcf orum obla- tione fine animalium internecione, legitimc facrificabis. J-.
16. guafronte] Integrane-an perfri£ta ? Sicut Terentius dixit, Quo ore ad eam accedam ? Os enim Sc frons in Latina lingua pro judore aut etiam pro impudentia non nunquam accipiuntur. Unde homo frontis intcgr&y pro eo, cujus pudor & verecundia illasfa eft accipitur, cui contrarius eft homo frontis perfri§*9 qui frontena perfricuit, feu impudeas tjk* C,
Juratus
jSraS P s a t. L;
Juratus hoftis, vocc laudas, Tecum animo mea vcrba rides, 18 Cum fure furti confilium cois,
Moechis adulter tc focium applicas : jp . Ad probra projectus, dolosa Perniciem meditare lingua.
20 Cum fratrc jun&i vincula fanguinis Oris procacis non rabiem premunt :
Infamia germanum codem Dedccoras utero creatum.
21 Et arbitraris me fimilcm tui,
Quod pcrpetrata h#c diffimulaverim \ Ne crede : tecum expoftulabo, Ante oculos tua facta ponam.
22 Confiderace hsec vos, quibus excidit De mentc caeca mentio numinis :